KhoaiTutu3041
New member
Vào mùa hè 2013, giới khoa học tại Đại học Maryland đã flex một vật thể cực kỳ đặc biệt: một khối uranium hình lập phương cạnh 5cm, nặng tới 2,2kg!
Đi kèm với nó là mảnh giấy ghi dòng chữ "chấn động": "Được lấy từ lò phản ứng do Hitler xây dựng. Món quà từ Nenninger". Các chuyên gia khẳng định đây chính là một phần của lò phản ứng thử nghiệm của các nhà khoa học Đức, trong đó có cả Heisenberg - một tên tuổi đỉnh cao trong lĩnh vực hạt nhân.
Plot twist là: Hitler từng rất gần với việc chế tạo được vũ khí hạt nhân, nhưng sai lầm chính sách cộng với sự phá hoại liên tục của quân Đồng minh đã khiến ông ta "đánh rơi" cơ hội sở hữu loại vũ khí nguy hiểm này...
## Lò phản ứng của Hitler - câu chuyện không phải ai cũng biết
Thế kỷ hạt nhân chính thức mở màn với vụ thử nghiệm bom nguyên tử Trinity ngày 16/7/1945 tại bang New Mexico trong khuôn khổ dự án Manhattan của Mỹ. Dự án này được Washington "rush" từ cuối năm 1943 dưới sự chỉ đạo của Robert Oppenheimer.
Lý do? Mỹ lo sợ cực độ trước nguy cơ Đức phát xít có thể là quốc gia đầu tiên sở hữu "siêu vũ khí" này. Và nỗi sợ đó không phải là vô căn cứ đâu nhé!
Chính các nhà khoa học Đức trong Thế chiến II là những người đầu tiên trên thế giới bắt tay vào chế tạo lò phản ứng hạt nhân thử nghiệm. Mặc dù cuối cùng họ không thành công như mong muốn, nhưng chính họ là người tìm ra chất xúc tác cho các nghiên cứu phân tách hạt nhân trong tương lai đấy!
Sự lo ngại của Mỹ về chương trình vũ khí hạt nhân của Hitler không phải là chuyện mới toanh.
Ngay từ năm 1939, các thông tin tình báo đã chứng minh người Đức đang dẫn đầu cuộc đua nghiên cứu bom nguyên tử. Đức chính là "cái nôi" của các nghiên cứu phân tách hạt nhân, khi lần đầu tiên được các nhà khoa học Otto Hahn và Fritz Strassmann thực hiện thành công vào năm 1938.
Mặc dù chính sách thanh trừng chủng tộc của Hitler đã khiến Đức mất đi nhiều chuyên gia gốc Do Thái, nhưng họ vẫn còn một đội ngũ các nhà khoa học tài năng cực khủng.
Sau khi chiếm Tiệp Khắc năm 1939, quân Đức nắm được các mỏ uranium tại Joachimsthal. Các chiến dịch bành trướng khắp Tây Âu tiếp tục giúp Hitler có thêm vài trăm tấn quặng uranium tại Bỉ, nhà máy sản xuất nước nặng duy nhất thế giới khi đó ở Na Uy, cùng hệ thống máy gia tốc tại Pháp.
Bất chấp còn gặp nhiều khó khăn về kỹ thuật, Đức vẫn xây dựng được lò phản ứng hạt nhân tại Berlin, lắp đặt tại một nhà máy gần Torgau, tích lũy đủ plutonium để sản xuất bom nguyên tử.
Trước những nguy cơ này, phe Đồng minh đã triển khai cả một chiến dịch quy mô và dài hơi để "chặn đứng" chương trình hạt nhân của Hitler.
Ví dụ như tháng 11/1942, một đội đặc nhiệm đổ bộ bằng tàu lượn đã được triển khai để phá hủy nhà máy nước nặng tại Na Uy. Sau khi fail lần đầu, các tay súng phong trào kháng chiến Na Uy đã thành công phá hủy một phần nhà máy, khiến việc sản xuất nước nặng của phát xít Đức bị "đứng hình".
Người Anh lập cả danh sách các mục tiêu liên quan đến chương trình hạt nhân của Đức để tìm cơ hội tấn công. Cuối năm 1943, không quân Anh dùng bom cháy thiêu rụi nhà máy tinh chế uranium DEGUSSA.
Tháng 9/1944, một chiếc phà chở nước nặng từ Na Uy về Đức cũng bị đánh chìm. Nước nặng cũng là lý do cho vụ không kích vào nhà máy thủy điện Merano ở Italy.
Nhưng theo đánh giá, nguyên nhân chính khiến Hitler tụt hậu trong cuộc đua vũ khí hạt nhân dù đã xuất phát trước chính là... chính sách đầu tư và điều hành của ông ta!
Một trong những nhà vật lý từng làm việc cho chương trình hạt nhân của Đức là chuyên gia lý thuyết Werner Heisenberg - người sáng tạo ra lý thuyết cơ học lượng tử và từng đoạt giải Nobel Vật lý.
Khác với các nhà khoa học Mỹ - tham gia dự án Manhattan dưới sự chỉ đạo thống nhất của Oppenheimer và tướng Leslie Groves - các chuyên gia hạt nhân của Đức lại chia làm 3 nhóm với những vụ thử nghiệm riêng biệt.
Những nhóm này được đặt tên theo mật danh của các thành phố nơi đặt cơ sở nghiên cứu: Berlin (B), Gottow (G) và Leipzig (L).
Mặc dù bắt đầu trước người Mỹ hai năm, nhưng tiến độ nghiên cứu để xây dựng lò phản ứng hạt nhân lại chậm hơn rất nhiều. Nguyên nhân chủ yếu do sự tranh giành nguồn tài nguyên vốn đã rất hạn chế, cạnh tranh khốc liệt giữa các nhóm nghiên cứu và điều hành thiếu hiệu quả.
Mùa đông năm 1944, khi quân Đồng minh bắt đầu tràn vào nước Đức, Heisenberg cùng các đồng nghiệp đã nỗ lực đầy tuyệt vọng để đạt mức độ tới hạn cho lò phản ứng.
Người Đức nghi ngờ Berlin sẽ thua trong cuộc chiến nhưng vẫn hy vọng giữ được uy tín cho cộng đồng khoa học qua việc thực hiện được phản ứng hạt nhân dây chuyền. Cần nói thêm là vào thời điểm đó, phía Đức vẫn chưa biết những thành công đáng kể của dự án Manhattan.
Nhóm nghiên cứu do Heisenberg đứng đầu đã di chuyển tới miền Nam, tập trung trong một hang động bí mật nằm dưới một tòa lâu đài ở thành phố Haigerloch. Tại đây, họ triển khai thử nghiệm cuối cùng có mật danh B-VIII.
Nhà khoa học đoạt giải Nobel của Đức đã mô tả khá kỹ về vụ thử nghiệm này trong cuốn sách "Vật lý hạt nhân" xuất bản năm 1953.
Họ huy động tổng cộng 664 khối lập phương uranium được treo trên các cáp hàng không, trước khi nhúng vào một giếng nước nặng có vách bằng than chì. Mặc dù thử nghiệm đạt được bước tiến khá lớn, nhưng các nhà khoa học Đức vẫn chưa đạt được mức độ tới hạn.
## Câu chuyện của khối lập phương uranium
Khối lập phương xuất hiện tại Đại học Maryland chính là một trong những nguyên liệu được sử dụng trong thử nghiệm B-VIII. Các nghiên cứu cụ thể cho thấy đó chỉ là những bước đi thành công ban đầu của các nhà khoa học Đức vào thời điểm đó.
Cụ thể, các kết quả chiếu quang phổ Gamma cho thấy thành phần đồng vị của khối tương tự như thành phần của uranium tự nhiên, không được nghèo hóa hay làm giàu. Khối lập phương cũng chưa đạt tới mức giới hạn và không chứa các sản phẩm phân tách như Caesium-137.
Các nhà nghiên cứu cũng tìm hiểu "hành trình" của khối lập phương này từ Đức tới Mỹ. Năm 1944, khi quân Đồng minh bắt đầu tiến sâu vào các vùng lãnh thổ do quân Đức chiếm đóng, tướng Leslie Groves đã triển khai chiến dịch mật danh "Alsos" nhằm thu thập thông tin về các công trình nghiên cứu khoa học của Đức, từ kính hiển vi cho tới hàng không. Tuy nhiên, người Mỹ vẫn quan tâm nhất đến chương trình nghiên cứu uranium của Đức.
Một trong những nhân vật trực tiếp tham gia và chỉ đạo nhóm các nhà khoa học Mỹ trong chiến dịch này là Samuel Goudsmit, sau này chính là người sáng lập ra tạp chí khoa học Physical Review Letters. Cuối tháng 4/1945, nhóm nghiên cứu trong chiến dịch "Alsos" đã đặt chân được tới Haigerloch. Các chuyên gia vật lý Đức tại đây cùng Heisenberg đã bị bắt giữ và thẩm vấn.
Nhờ đó người Mỹ biết được rằng khi quân Đồng minh tiến sát tới miền Nam nước Đức, quân phát xít đã vội vàng gỡ bỏ lò phản ứng thử nghiệm, chôn các khối lập phương uranium tại cánh đồng gần đó, còn nước nặng được rót vào các thùng giấu trong... nhà vệ sinh!
Kết quả là có tổng cộng 659 khối lập phương uranium đã được đào lên cùng nước nặng để chuyển tới Paris, sau đó đưa tới Mỹ. Một trong những mục đích quan trọng của quyết định này là để Liên Xô không thể sử dụng những nguyên liệu trên cho chương trình nghiên cứu vũ khí hạt nhân của chính mình.
Trái ngược với những nhận định ban đầu cho rằng giới khoa học Đức không thể xây dựng được lò phản ứng hạt nhân hoàn hảo vì thiếu uranium, những tài liệu mới được giải mật gần đây lại cho thấy Đức phát xít còn có nhiều khối lập phương uranium hơn trên thực tế.
Nếu như tập trung đủ thêm 50% số uranium tại lò phản ứng thử nghiệm, người Đức đã có thể đạt tới mức giới hạn. Nguyên nhân chính dẫn tới thất bại của Hitler chính là đã phân tán các nguồn lực thay vì liên kết chúng lại. May mắn là phát xít Đức đã không tập trung đủ số uranium theo yêu cầu của Heisenberg.
Bất chấp các nỗ lực của Mỹ, các khối lập phương uranium vẫn bị tuồn ra thị trường chợ đen trước khi có mặt tại Liên Xô. Một vài khối trong số này cũng được bí mật chuyển tới Mỹ, rơi vào tay một số nhà sưu tập tư nhân, trong đó có cả Robert Nenninger - người khi đó đang chịu trách nhiệm quản lý tài sản tại Murray Hill (Manhattan), nơi uranium được chuyển tới từ châu Âu.
## Cái giá phải trả - những câu chuyện đau lòng
Liên quan tới giới khoa học Mỹ tham gia nghiên cứu chế tạo vũ khí hạt nhân, bản thân họ cũng đã phải trả giá không ít.
Còn nhớ dự án Manhattan kết thúc với việc chế tạo thành công những quả bom nguyên tử đầu tiên của Mỹ, hai trong số đó đã được thả xuống Hiroshima và Nagasaki vào năm 1945.
Khi Nhật Bản tuyên bố đầu hàng, các chuyên gia hạt nhân tại Los Alamos lại phải bắt tay vào giai đoạn mới với nhiệm vụ tinh chế lượng plutonium và gallium nặng 6,2kg nhằm nghiên cứu chế tạo loại vũ khí hạt nhân thế hệ mới có sức công phá lớn hơn.
Tai nạn đầu tiên xảy ra chỉ chưa đầy một tuần sau khi Nhật Bản đầu hàng. Ngày 21/8/1945, nhà khoa học Harry Daghlian tiến hành thử nghiệm với plutonium.
Ông vô tình chạm vào khối hạt nhân khiến phản ứng dây chuyền xảy ra. Phải hứng chịu một lượng phát xạ chết người, Daghlian qua đời sau đó 25 ngày.
Tai nạn thứ hai xảy ra vào ngày 21/5/1946, khi chuyên gia Louis Slotin tiến hành thử nghiệm tương tự. Khi đó, khối hạt nhân plutonium được đặt giữa các lớp vỏ bọc bán cầu đặc biệt có vai trò làm lớp chắn bảo vệ.
Khi một lớp vỏ bọc bất ngờ bị hở ra làm lộ phần hạt nhân, Slotin đã liều mình đóng lại để cứu các nhà khoa học khác đang có mặt tại phòng thí nghiệm lúc đó. Ông đã thiệt mạng sau đó 9 ngày vì phải hứng chịu lượng phóng xạ chết người.
Nguồn: soha.vn