Chưa có nghiên cứu nào cho biết những giếng cổ này của người Chăm hay người Việt nè các bạn ơi!
Theo anh Đặng Dùng - một người bản địa mê nghiên cứu lịch sử văn hóa địa phương cho biết, làng Nam Ô có tận 6 cái giếng cổ hình vuông do tổ tiên xây dựng. Các giếng này được bố trí đều đặn theo hướng Đông - Tây - Nam - Bắc, mỗi cái cách nhau khoảng 200 đến 300 mét. Trong đó còn 4 cái vẫn giữ nguyên được vẹn toàn, chất lượng nước không đổi chút nào, đó là giếng Đình, giếng Thành Cung, giếng Trò và giếng Lăng.
Sau khi quan sát kỹ càng, cả 4 giếng này đều có hình vuông, được ghép từ những tấm đá xanh dày 0,10 mét, rộng 1 mét và cao 0,6 mét. Cứ 4 tấm đá như vậy ghép lại thành một ô vuông mỗi cạnh 1 mét, ăn khớp vào rãnh được tạo sẵn cực chuẩn. Từ đáy giếng, từng ô vuông được xếp chồng lên nhau theo kiểu âm dương cho đến thành giếng. Mỗi giếng có từ 12 đến 14 lớp (tùy vào địa hình và mạch nước ở đó).
Bốn lớp trên cùng được khép vào khe của 4 trụ đá vuông 0,20 mét x 0,20 mét gọi là trụ giếng. Trên mỗi đầu trụ còn được khắc chạm viền thành cổ trụ luôn á. Trên thành giếng là 4 thanh đá dài 1 mét đặt nằm ngang, 2 đầu thanh đá ăn vào mộng (đuôi cá) đục sẵn trên vai trụ giếng. Kết cấu chắc chắn, vững vàng phết!
Anh Dùng kể thêm rằng, nghe các cụ xưa kể lại, để làm kiểu giếng đá vuông này, người xưa phải lấy đá xanh từ Trường Định (nằm giữa nguồn sông Cu Đê - nay là xã Hòa Bắc, cách làng Nam Ô 6-7 km về phía Tây) đem về chế tác theo quy cách chuẩn chỉnh. Họ còn khắc chữ và năm đời vua vào trụ đá để đánh dấu thời gian tạo lập nữa nè.
Để giếng có mạch nước tốt, không bị khô hạn, người xưa còn mời các bậc thâm nho trong vùng, các thầy địa lý để tìm và chọn nơi tụ thủy. Sau đó đào một khoảng đất rộng xung quanh, đào xuống đến khi gặp mạch nước thì múc một chén, nếm bằng lưỡi, ngửi bằng mũi và để qua đêm xem có phèn đọng không. Nếu xấu thì tìm chỗ khác, tốt thì bắt đầu xếp từng phiến đá thành ô vuông, dần dần lên cho đến khi hoàn thành. Chuyên nghiệp vãi!
Sau khi giếng được công nhận là gặp mạch nước tốt, mọi người reo hò hoan hỷ cực kỳ. Giếng chính thức được đưa vào sử dụng cho dân làng.
Nhưng mà các giếng cổ hình vuông này là của cư dân Champa trên đất Nam Ô hay là sản phẩm của người Việt thì đến giờ vẫn là dấu hỏi lớn, bởi chưa có cuộc khảo cứu chuyên môn nào để trả lời câu hỏi này cả.
Nguồn: soha.vn