Trống đồng Trà Lộc với tuổi đời 2.500 năm thuộc văn hóa Đông Sơn đang được trưng bày tại Bảo tàng tỉnh Quảng Trị. Nhưng mà plot twist đây nè: ít ai ngờ đằng sau bảo vật quốc gia này lại là một câu chuyện ly kỳ hơn cả phim vào 23 năm trước!
Ông Lê Đức Thọ - hiện là Phó Giám đốc Trung tâm Quản lý Di tích và Bảo tàng Quảng Trị - kể lại hồi tháng 3/1998, lúc đó ổng đang là cán bộ ngành Bảo tàng. Một buổi sáng đang cày cuốc với đống cổ vật ở kho thì nhận được "tin nóng hổi" từ huyện Hải Lăng.
Hóa ra ông Hoàng Công Sơn ở thôn Đông Dương, xã Hải Dương đang rà phế liệu chiến tranh ở rú cát làng Trà Lộc (xã Hải Xuân - nay là xã Hải Hưng) thì tình cờ đụng phải một "vật thể lạ" bằng đồng.
Ổng mang về nhà cất kỹ, vài hôm sau lại mang lễ vật lên rú cát Trà Lộc cúng tạ. Dân làng thấy sus quá, hỏi vặn mới biết ông Sơn đào được "cái nồi đồng" có ngôi sao ở trên, có quai ở dưới. Thế là chuyện báo lên chính quyền liền!
Là một trong những người đầu tiên tiếp xúc với ông Sơn, ông Thọ kể: "Qua thông tin ban đầu, với con mắt chuyên môn chúng tôi nghi là trống đồng luôn. Nhưng ông ấy bảo đã bán mất rồi."
May quá, sau khi Công an huyện Hải Lăng và chính quyền địa phương xác minh thì phát hiện "cái nồi" vẫn còn đó! Nhờ sự vận động của Công an và tuyên truyền từ ngành Bảo tàng, ông Sơn mới thừa nhận còn giữ cổ vật.
Nhưng drama chưa dứt đâu nha! Nghe tin ông Sơn đào được cổ vật, giới buôn đồ cổ từ Hà Nội, Huế, Đà Nẵng, Sài Gòn ùa về làng cát như kiến vậy, tranh nhau mua bán. Căng luôn!
Ông Trương Sĩ Tiến - nguyên Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị phụ trách mảng Văn-Xã - nhớ lại khi nghe tin, tỉnh lập tức huy động các ngành vào cuộc. Xác định hiện vật còn trong dân, ổng gọi điện chỉ đạo huyện Hải Lăng và Công an cho người canh gác ở nhà ông Sơn luôn!
Xác định đây là cổ vật xịn, dù chưa thẩm định giá trị, nhưng lãnh đạo Bảo tàng quyết không để mua bán tuỳ tiện. Địa phương kiên quyết ngăn chặn giới buôn cổ vật, đồng thời tuyên truyền người dân. Bảo tàng tỉnh Quảng Trị lập tức gửi văn bản lên Sở Văn hóa-Thông tin để trình UBND tỉnh giữ lại cổ vật này.
Thời điểm đó Luật Di sản Văn hóa chưa có nên chưa có chế độ khen thưởng, nhưng tỉnh Quảng Trị linh động cấp 50 triệu đồng (một con số khủng lúc đó!) để chi trả cho ông Sơn và khen thưởng các đơn vị khác.
Sau khi được tuyên truyền về giá trị văn hóa dân tộc, cộng với quy định pháp luật về tài sản không xác định chủ sở hữu thuộc quốc gia, ông Sơn đồng ý trao "cái nồi đồng" cho tỉnh.
"Lúc đó tỉnh chi cho ông Sơn hơn 10 triệu đồng - số tiền khổng lồ 23 năm trước á! Chỉ 3 ngày sau khi có thông tin, tỉnh Quảng Trị đã thu hồi thành công và đưa về Bảo tàng", ông Thọ chia sẻ.
Ông Thọ cho biết thêm, việc phát hiện trống đồng ở rú cát Trà Lộc không phải ngẫu nhiên đâu nha! Những năm trước đó, tại đây ngành khảo cổ đã phát hiện nhiều di vật của giai đoạn hậu kỳ đá mới, sơn kỳ kim khí cách đây 2.000 - 5.000 năm. Người dân cũng nhiều lần tìm thấy thỏi bạc ở khu vực này. Những cồn cát quanh vùng Trà Lộc là khu vực còn lưu giữ nhiều dấu ấn văn hóa thời tiền sơ sử.
Chiếc trống đồng này có thể được chủ nhân từ văn hóa Đông Sơn mang vào Quảng Trị trong quá trình giao lưu văn hóa-kinh tế ngày xưa.
Chi tiết về em trống: hình dạng thân thon, đế choải, tang phình, mặt trống trang trí hình sao 10 cánh xen giữa cánh sao là hình chữ V. Có 7 vành hoa văn với các họa tiết như vòng tròn tiếp tuyến có chấm giữa, chim mỏ dài có mào đuôi dài đang bay ngược chiều kim đồng hồ. Vòng chủ đạo có 4 hình thuyền, chân trống có 5 vành hoa văn trang trí hình bò u nổi... Đỉnh của chóp luôn!
Ngày 15/1/2020, Thủ tướng Chính phủ ra quyết định số 88 công nhận bảo vật quốc gia đợt 8. Toàn quốc có thêm 27 bảo vật quốc gia, trong đó có trống đồng Trà Lộc của Quảng Trị.
Trống đồng Trà Lộc có niên đại 2.500 năm, thuộc trống đồng loại 1 Heger. Thân trống trang trí 8 con bò kích thước to nhỏ khác nhau cùng các họa tiết hoa văn và răng cưa. Quai trống hình bán khuyên, bản quai trang trí văn thừng tết. Xịn xò phết!
"Trống đồng Trà Lộc hội đủ các yếu tố để trở thành bảo vật quốc gia. Đây là hiện vật gốc độc bản tiêu biểu, tinh xảo với kỹ nghệ đúc đồng độc đáo; gắn liền với lịch sử vùng đất Quảng Trị, chứng minh đây là nơi giao thoa giữa hai nền văn hoá Đông Sơn ở phía Bắc và Sa Huỳnh ở phía Nam. Việc xuất hiện một trống đồng ở Quảng Trị cho thấy sự lan tỏa rộng rãi đến tận Trung Trung bộ của nền văn hoá Đông Sơn ở phía Bắc."
Nguồn: soha.vn