Hai chùa Keo đang giữ gìn nhiều di vật quý báu mang trong mình những câu chuyện huyền bí gắn với cuộc đời thiền sư Không Lộ siêu cool đấy!
Chùa Keo không chỉ là nơi gắn liền với hành trình tu Phật của thiền sư Dương Không Lộ nổi tiếng, mà còn là "kho báu" chứa hai bảo vật siêu hiếm có của đất Nam bộ luôn nha!
Plot twist: Sao lại có tới 2 chùa Keo?
Nhắc đến chùa Keo là nhiều Phật tử phải "lú" liền: chùa Keo nào đây? Vì ở Việt Nam mình có tận HAI chùa Keo, và cả hai đều xịn sò, đều gắn với thiền sư Dương Không Lộ, lại đều nằm trên vùng đất trấn Sơn Nam xưa nữa chứ!
Theo Đại đức Thích Tâm Hiệp (nhà nghiên cứu Phật giáo) share với Báo GD&TĐ thì: thiền sư Dương Không Lộ quê ở làng Giao Thủy, phủ Hải Thanh (sau đổi thành Thiên Trường), Nam Định. Ông sinh tại quê mẹ là làng Hán Lý, phủ Ninh Giang, tỉnh Hải Dương vào niên hiệu Thuận Thiên thứ 7 (1016) đời Lý Thái Tổ.
Gia đình ông làm nghề chài lưới ven sông ở làng Giao Thủy. Lớn lên, ông thích câu cá, quăng chài cho vui, hay đi du ngoạn khắp nơi, muốn gì thì ngâm thơ ca nấy - chill phết! Năm Giáp Thân (1044) đời Lý Thái Tông, 29 tuổi ông "nghỉ chơi" nghề đánh cá để theo học đạo thiền, rồi trở thành tổ thứ 10 của thiền phái Vô Ngôn Thông luôn.
Năm Đinh Dậu (1057) ông chuyển sang học thiền phái Thảo Đường và được nhận xét "có cốt cách phi phàm, sau này tất làm pháp tự". Và boom! Sau đó Không Lộ trở thành tổ đời thứ 3 thiền phái Thảo Đường thật.
Năm 1060, Dương Không Lộ cùng các thiền sư Đạo Hạnh, Giác Hải sang Tây Trúc, được Phật Tổ "mở mang đầu óc" và truyền phép lạ. Năm sau về nước dựng chùa Nghiêm Quang ở huyện Xuân Trường (Nam Định bây giờ).
Năm Nhâm Tý (1072), Không Lộ cùng Giác Hải chữa khỏi bệnh... sợ tắc kè kêu cho vua Lý Nhân Tông! Chuyện kể rằng vua thường ở điện Liên Mộng, chợt có hai con tắc kè kêu trên xà nhà làm vua sợ thành bệnh, thuốc gì cũng không khỏi.
Vua sai sứ đi đón hai thiền sư. Không Lộ vào đọc 3 câu chú, tắc kè im bặt ngay. Giác Hải lấy tràng hạt gõ vào cột điện, hai con tắc kè rơi xuống, vua khỏi bệnh tức thì. Vua ban Quốc tính cho Giác Hải, phong Không Lộ làm Quốc sư - đỉnh cao career luôn!
Năm Giáp Tuất (1094), Không Lộ viên tịch ở tuổi 79. Năm sau, Giác Hải thu xá lợi của Không Lộ, xây tháp chôn cất, tạc tượng thờ tại chùa Nghiêm Quang - nơi ông từng trụ trì.
Nhưng sau đó chùa Nghiêm Quang bị lở đất xuống sông Hồng (RIP ), dân ấp Keo cũ phải dời đi 2 nơi: một về hữu ngạn sông Hồng thuộc làng Hành Thiện (Xuân Trường - Nam Định), một sang tả ngạn sông Hồng thuộc xã Duy Nhất (Vũ Thư - Thái Bình).
Thế là làng Keo tách làm hai, rồi cả hai làng đều xây lại chùa và đều gọi là "chùa Keo". Chùa Keo Thái Bình gọi là "Keo trên", chùa Keo Nam Định gọi là "Keo dưới" theo dòng chảy sông Hồng. Mystery solved!
Bảo vật trong chùa cổ - đỉnh của chóp!
Truyền thuyết ở chùa Keo Thái Bình kể rằng trước khi viên tịch, thiền sư Không Lộ hóa thành khúc gỗ trầm hương, lấy áo đắp lên và khúc gỗ biến thành tượng (chill bumps quá đi! ).
Thánh tượng giờ được giữ trong hậu cung khóa kín quanh năm. 12 năm một lần, làng Keo cử một hội chủ và bốn viên chấp sự làm lễ trang hoàng tượng.
Những người này phải ăn chay, mặc đồ mới, rước thánh tượng ra rồi dùng nước dừa pha tinh bưởi tắm và tô son lại cho tượng. Nghi thức này nghiêm ngặt lắm, người chấp sự phải giữ kín tuyệt đối những gì đã thấy - top secret luôn!
Hiện nay cả hai chùa Keo đều lưu giữ nhiều di vật quý chứa đựng điều huyền bí gắn với thiền sư Không Lộ.
"Nơi đây vẫn còn những đồ thờ quý tương truyền là đồ dùng của thiền sư như một bộ tràng hạt bằng ngà, một bình vôi to và ba vỏ ốc lóng lánh như dát vàng mà người ta kể lại rằng chính do Không Lộ nhặt được thuở còn đánh cá và giữ làm chén uống nước trong những năm tu hành", Đại đức Thích Tâm Hiệp chia sẻ.
Ngoài những di vật liên quan thiền sư, chùa Keo Thái Bình còn có bộ hương án được công nhận bảo vật quốc gia (đợt 10, năm 2021) với kích thước đồ sộ, chạm khắc tỉ mỉ, đẹp hiếm có và chứa đựng ý nghĩa sâu sắc của tín ngưỡng Việt Nam.
Hương án này là kiệt tác nghệ thuật gỗ chạm khắc tinh xảo tứ diện. Ông Nguyễn Văn Khánh - người trông coi chùa Keo cho biết, hương án vẫn được dùng đặt lễ phẩm, hương hoa cúng Phật. Ngay cả khi chưa được công nhận bảo vật, đã có nhiều nhà nghiên cứu đến tìm hiểu về kiệt tác này rồi!
Hương án dạng hình hộp chữ nhật, kích thước dài 227cm, rộng 156cm, cao 153cm. "Chân quỳ dạ cá" đặc biệt được trang trí hoa văn dày đặc với các họa tiết lưỡng long chầu nguyệt, long ẩn vân, long giáng cùng 550 cánh sen, 435 bông cúc, 24 hoa dây lá và linh thú, mây lửa, ngọc báu... (đếm muốn xỉu luôn á! )
Theo các expert, người xưa dùng kỹ thuật chạm bong - kênh - lộng, trổ thủng tạo khối nổi khối chìm, tạo tầng lớp hoa văn. Sau đó sơn son, thếp vàng để hoàn thành hương án sang xịn mịn.
Hương án chùa Keo là hiện vật độc bản, kích thước lớn và nặng nên dưới chân có bánh xe để di chuyển khi cần. Sáng tạo này vừa bảo vệ hương án không bị hư do khiêng vác, vừa tránh hơi ẩm từ nền đất - smart phết!
Có lẽ nhờ sự sáng tạo này mà trải qua mấy trăm năm, hương án chùa Keo vẫn nguyên vẹn. Từ hương án này, giới khảo cổ khẳng định hương án gỗ thế kỷ 17 không còn nhiều, nhưng đủ nhận biết nghệ thuật trang trí thời kỳ này đặc sắc và đạt trình độ cao đỉnh cao.
Bảo vật thứ hai được công nhận năm 2017 chính là bộ cửa gỗ chạm rồng - kiệt tác chạm khắc gỗ đỉnh cao thế kỷ 17! Mỗi cánh cửa cao 2,2m, rộng 1,3m, dày 7cm ghép từ bốn tấm gỗ nhỏ, 2 cánh ghép lại thành bức phù điêu "nhị long hí châu".
Theo hồ sơ bảo vật, bộ cửa chạm rồng là bộ cửa tam quan nội chùa Keo. Sau đuôi và dưới bụng mỗi rồng lớn là một rồng nhỏ, một con nghê đang hướng đầu lên. Hình thức chạm trổ, trang trí này là đặc trưng ở trấn Sơn Nam xưa. Miệng mỗi con rồng ngậm một hạt ngọc nhỏ. Đầu rồng vươn lên hướng vào viên ngọc lớn.
Đặc biệt, thế uốn cong của đôi rồng lớn trên hai cánh cửa kết hợp lại tạo thành hình lá đề. Đôi rồng dáng dấp dũng mãnh, uy quyền, dữ tợn, có sừng hươu, đầu trâu, thân rắn, vảy cá, móng chim ưng - combo hết nước chấm!
Mỗi con rồng có bốn chân. Hai chân trước để lộ, một chân sau nắm hạt ngọc báu tạo hình âm dương, chân còn lại chỉ lộ bốn móng đang túm bờm bốc từ trước trán. Các tia sáng tỏa từ viên ngọc, râu tóc và bờm rồng đều được cách điệu, biến hóa thành các dải mây lưỡi mác - nghệ thuật level max!
Nguồn: soha.vn