Mặc dù đã có đủ thứ nghị định, thông tư về phòng chống bạo lực học đường (Điều 6 Nghị định 80/2017/NĐ-CP; Điều 7 Thông tư 38/2019/TT-BLDTBXH), nhưng thực tế tình trạng này vẫn cứ diễn ra và ngày càng phức tạp hơn. Vậy tại sao những văn bản pháp luật vẫn chưa phát huy tác dụng? Cùng nghe chuyên gia tâm lý phân tích nhé!
Thực ra đã có đầy đủ quy định về phòng chống bạo lực học đường rồi, nhưng việc áp dụng vào thực tế lại còn nhiều hạn chế lắm. Nhà trường, thầy cô chỉ tập trung vào việc giảng dạy mà quên mất yếu tố siêu quan trọng: môi trường giáo dục. Thêm nữa là sự hiểu lầm về bạo lực học đường từ cả gia đình lẫn nhà trường. Điểm đáng chú ý là tâm lý của các nạn nhân - các em thường chọn cách im lặng. Còn những người chứng kiến thì sợ nếu báo cáo sẽ biến mình thành nạn nhân tiếp theo luôn
Phân tích kỹ các vụ việc bạo lực học đường, các em nạn nhân thường có tâm lý sợ hãi, không dám kể với thầy cô vì nghĩ rằng những quy định, cách xử phạt trong trường không đủ mạnh để ngăn chặn bạo lực. Và sau đó, bản thân các em sẽ phải chịu "hậu quả" nặng nề hơn từ những kẻ bạo lực. Thêm vào đó, nhiều trường hợp khi được báo cáo, giáo viên hay phụ huynh lại có thái độ xem nhẹ vì hiểu sai về tổn thương tâm lý, dẫn đến những hậu quả đáng tiếc.
TS. Đặng Hoàng Ngân - Chuyên gia tâm lý về Phát triển trẻ em và thanh thiếu niên chỉ ra: "Những người ít quan tâm đến bạo lực học đường thường có những nhận thức sai lầm như: Nghĩ rằng chỉ đánh nhau mới là bạo lực, còn tin đồn, bắt nạt, tấn công cảm xúc thì chưa phải. Họ không hiểu được mức độ cảm xúc mà trẻ đang trải qua khi các em nói mình mệt mỏi, sợ hãi, không muốn đến trường... cho rằng trẻ đang làm drama hoặc chỉ là tạm thời.
Người lớn hay lấy kinh nghiệm bản thân để so sánh kiểu 'hồi xưa mình cũng xích mích bạn bè vậy, nhưng rồi lớn cũng chơi được với nhau mà'. Hoặc tin rằng trẻ tự giải quyết được (tin con mình mạnh mẽ, tin các bạn chỉ là trẻ con hồn nhiên). Và quan trọng nhất là họ chưa hiểu đúng về tổn thương tâm lý."
Gỡ nút thắt tâm lý - công việc không hề đơn giản
Đỉnh điểm của bế tắc, một số em đã chọn cách tự vẫn để giải thoát. TS. Đặng Hoàng Ngân giải thích: "Khi chọn cái chết để giải thoát, con người đã bị cảm xúc tuyệt vọng nhấn chìm hoàn toàn. Đó là nỗi đau không ai hiểu nổi. Có thể các em đã từng nói ra, nhưng người nghe chỉ cho là chuyện nhỏ, hoặc bảo cố chịu đựng rồi sẽ qua. Thậm chí nạn nhân còn bị chỉ trích về những hành động trước đó, bị chê yếu đuối, thiếu trách nhiệm, thiếu nghị lực...
Người tự tử đã bế tắc trong việc tìm lối thoát. Họ đã thử nhiều cách nhưng vẫn không ngăn được hành vi bạo lực. Không có ai đủ thẩm quyền để giúp đỡ khi họ cần. Họ không còn tin tưởng vào những người mình từng chia sẻ. Một số trường hợp còn mang niềm tin rằng việc mình tự tử sẽ khiến những kẻ bạo lực phải ám ảnh và ăn năn."
Không ai muốn kết cục bi thương cả, điều cần làm là phải nắm bắt được vấn đề của các em để kịp thời "chữa lành". Và việc xoa dịu này là cả một quá trình đòi hỏi sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và nhiều yếu tố khác nữa.
TS. Đặng Hoàng Ngân chia sẻ: "Với những học sinh bị tổn thương tâm lý nặng từ bạo lực học đường, việc đầu tiên là các em cần được nhà trường, gia đình công nhận là nạn nhân. Sự công bằng phải được khôi phục nhờ những khẳng định đúng sai từ người có thẩm quyền như GVCN, ban giám hiệu, các cơ quan liên quan.
Các em cần được chăm sóc tinh thần cùng nhà tâm lý, tập trung xây dựng lại niềm tin vào bản thân: mình có giá trị, mình chấp nhận được cả điểm mạnh lẫn điểm yếu của bản thân, mình xứng đáng được tôn trọng, thương yêu và bảo vệ. Với những em bị cô lập, xa lánh, nhà tâm lý sẽ đồng hành trong việc xây dựng kỹ năng xã hội như khẳng định bản thân, kết nối bạn bè, tìm người hỗ trợ cảm xúc..."
Giải pháp từ nhà trường và phụ huynh
"Để giải quyết vấn đề bạo lực học đường, trước hết cần ý thức rằng bạo lực học đường sẽ luôn có khả năng xảy ra, vì không thể xóa bỏ hoàn toàn ham muốn quyền lực, kiểm soát người khác ở con người. Như vậy ta mới không né tránh mà có thể giảm nhẹ mức độ tổn thương.
Nhà trường có thể làm gì:
1. Lắp camera ở những khu vực vắng, khuất trong trường.
2. Có hộp thư tâm sự, đường dây nóng, app điện thoại... để học sinh báo cáo các trường hợp bạo lực, bắt nạt và những báo cáo này phải được xử lý bởi bộ phận chuyên trách (GVCN, cán bộ phụ trách kỷ luật, nhà tâm lý).
3. Giới thiệu về phòng tham vấn học đường để học sinh được hỗ trợ tâm lý khi cần.
4. Thực hiện các chương trình phòng ngừa bạo lực: thông tin về hành vi bạo lực; tọa đàm nhóm nhỏ để trải nghiệm tình huống; tọa đàm về tôn trọng sự khác biệt và tăng khả năng thấu cảm; xây dựng lòng tự trọng cho học sinh; hướng dẫn tìm địa chỉ tin cậy (phụ huynh, phòng tâm lý, GVCN, đường dây 111); nhắc nhở rằng có thể gặp thất vọng nhưng đừng ngừng tìm kiếm sự trợ giúp.
5. Khi xảy ra bạo lực, nhà trường cần là đơn vị kết nối: thông báo phụ huynh; tổ chức buổi gặp mặt giữa các bên; liên hệ cơ quan chức năng nếu cần. Lưu ý việc chênh lệch vị thế xã hội của phụ huynh có thể tạo sức ép, nên nhà trường phải là người chính trực.
6. Thực hiện chương trình hỗ trợ tâm lý cho nạn nhân. Cả học sinh thực hiện hành vi bạo lực cũng cần được hỗ trợ tâm lý để thay đổi niềm tin, giá trị sống, tăng khả năng đồng cảm.
Phụ huynh cần làm gì:
Dự phòng và giải quyết bạo lực học đường luôn bắt đầu từ việc lắng nghe con, chủ động hỏi thăm con (chú ý tôn trọng sự riêng tư, chỉ nhằm đảm bảo an toàn). Hướng dẫn con giao tiếp phi bạo lực, tôn trọng bạn, biết bảo vệ mình trong giới hạn đạo đức. Khi bạo lực xảy ra, cách ứng xử của cha mẹ chính là hình mẫu và chỗ dựa tinh thần cực lớn cho con."
Khi phụ huynh từng "trải"
Trong ký ức của thế hệ 9X, bạo lực học đường được nhìn nhận theo kiểu "bọn trẻ đánh nhau" và cách xử lý đơn giản là "chuyện trẻ con". Nhưng khi những người con từng phải chịu cảnh bạo lực năm ấy lớn lên và có gia đình, nhiều người đã ý thức được tầm quan trọng của việc bảo vệ con mình.
Chị M.N (32 tuổi, Thái Bình) kể lại: "Mình nhớ suốt những năm cấp 2, mình bị cô lập và ghẻ lạnh. Có lẽ vì mình hơi khác biệt khi học trường thành phố về, hay sự khác biệt về gia đình, mình trở thành đối tượng bị bài trừ trong nhiều năm. Người lớn nhìn vào thấy đơn giản, không chơi với người này thì chơi với người khác. Nhưng bản thân mình lúc đó thật sự bị tổn thương, đi học vô cùng áp lực. Đến bây giờ đã có gia đình, nghĩ lại vẫn đau lòng."
Rõ ràng mỗi người có mức độ chịu tổn thương tâm lý khác nhau. Người lớn - những người từng trải sẽ chịu đựng tốt hơn. Có phải vì thế mà họ xem nhẹ "nỗi đau" của con trẻ?
Chị N chia sẻ: "Khi trở thành mẹ, mình ý thức ngay tầm quan trọng của việc chia sẻ, quan tâm và bảo vệ con trước những tác động tâm lý bên ngoài, đặc biệt là bạo lực học đường. Cha mẹ nên đặt mình vào vị trí của con. Hãy trở thành bạn của con, đừng để con phải xây dựng lớp khiên bảo vệ trước bố mẹ. Và từ đó, con cảm thấy bố mẹ là chỗ dựa, là nơi tự nhiên chia sẻ mọi chuyện. Từ đó, phụ huynh dễ nắm bắt vấn đề và giúp con vượt qua chấn thương nếu có."
Để thực hiện đúng các quy định pháp luật về phòng chống bạo lực học đường hay nắm bắt tâm lý học sinh, điều quan trọng nhất là thái độ nhìn nhận của cơ sở giáo dục và phụ huynh. Nếu nhà trường chỉ chú trọng giảng dạy mà quên môi trường học tập, nếu phụ huynh vội vã lo toan cuộc sống và cho rằng bù đắp con bằng vật chất thì dù có thêm bao nhiêu quy định pháp luật mới, bạo lực học đường vẫn mãi là bài toán khó.
Nguồn: svvn.tienphong.vn