"Có tạo ra giá trị mới được trả công, còn không thì tấm bằng chỉ là vật trang trí" - câu nói thẳng thắn từ Tiến sĩ Vũ Việt Anh (Trưởng làng Công nghệ Marketing tại TechFest Việt Nam) đang gây bão khi lý giải về nghịch lý 80% lao động đã qua đào tạo nhưng vẫn bị doanh nghiệp "lắc đầu" không nhận
Tại TechFest 2025, Tiến sĩ Vũ Việt Anh đã chia sẻ với phóng viên Chuyên trang Sinh Viên Việt Nam - Báo Tiền Phong về những "lỗ hổng" đáng báo động trong tư duy học tập của sinh viên hiện nay, kèm theo 4 trụ cột kỹ năng để thế hệ trẻ tự "cứu mình" trước làn sóng đào thải của kỷ nguyên số.
Sinh viên = "sản phẩm", đừng để thị trường reject nhé!
Nhìn thẳng vào thực tế "kim tự tháp ngược" (nghe sợ ghê ) của nhân lực Việt Nam, Tiến sĩ Vũ Việt Anh cho rằng sinh viên chính là một "sản phẩm" của quá trình đào tạo. Mà sản phẩm dù được quảng cáo xịn sò, bao bì đẹp lung linh (tức là bằng cấp đẹp) nhưng không đáp ứng được công năng mà người dùng (doanh nghiệp) cần thì vẫn... vô dụng thôi!
"Lỗ hổng lớn nhất hiện nay là chúng ta vẫn duy trì mô hình đào tạo cũ, tập trung quá sâu vào kiến thức, lý thuyết. Trong khi đó, theo khung năng lực của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), thứ tự ưu tiên phải là: Thái độ (Attitude) - Kỹ năng (Skills) - rồi mới đến Kiến thức (Knowledge)", Tiến sĩ Vũ Việt Anh chỉ rõ.
Ông nhấn mạnh rằng doanh nghiệp không trả lương cho quá trình bạn đi học đâu nha, họ trả lương cho năng lực thực thi. "Có hành động, tạo ra giá trị thì mới được trả công. Nếu cầm bằng mà không làm được việc, thiếu kỹ năng giao tiếp, thiếu tinh thần cầu thị và không biết làm việc nhóm thì tấm bằng đó chỉ là vật trang trí"
4 kỹ năng "sinh tồn" để không bị AI "truất ngôi"
Trước bối cảnh kiến thức thay đổi nhanh hơn cả trend TikTok, Tiến sĩ Vũ Việt Anh dẫn chứng thống kê choáng váng: có đến 50% kiến thức sinh viên học trong trường sẽ bị lỗi thời trước khi các bạn kịp tốt nghiệp (bruh! ).
Để không bị "out" khỏi game, ông gợi ý 4 nhóm kỹ năng cốt lõi:
1. Kỹ năng làm chủ bản thân - yếu tố tiên quyết! Nếu không kiểm soát được cảm xúc và định vị rõ tương lai mình đi về đâu, các bạn trẻ sẽ rất dễ lạc lối giữa ma trận thông tin (social media overload ai đồng ý?
)2. Kỹ năng làm chủ kiến thức - Thay vì thụ động chờ giáo trình từ nhà trường, sinh viên buộc phải tự học từ thực tiễn và sử dụng thành thạo các công cụ quốc tế. Trong kỷ nguyên AI, khả năng tự cập nhật quan trọng hơn những gì đã biết nhiều lắm!
3. Kỹ năng làm chủ cuộc sống - Đây là vấn đề nóng khi trào lưu "chữa lành" đang nở rộ trong giới trẻ. Tiến sĩ cảnh báo về sự thiếu khả năng chịu đựng áp lực và đặt câu hỏi thẳng thắn: "Nếu cứ hơi tí là căng thẳng, suốt ngày phải đi chữa lành thì lấy đâu ra thời gian để phát triển chuyên môn?" (ouch, nhưng facts! )
4. Kỹ năng làm chủ mối quan hệ - Chất lượng mối quan hệ sẽ quyết định chất lượng cuộc sống. Tránh việc sa đà vào những hội nhóm ham vui mà quên đi mục tiêu tương lai nha!
Vào hội, nhóm, CLB phải hỏi "What's in it for me?"
Đề cập đến vai trò "Nhà kết nối" trong mô hình đào tạo, Tiến sĩ Vũ Việt Anh đánh giá cao vai trò của Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên và các CLB. Tuy nhiên, ông cũng đưa ra lời khuyên thực dụng cho sinh viên: "Đừng tham gia phong trào để cho vui. Trước khi tham gia bất kỳ cộng đồng nào, hãy đặt câu hỏi: What's in it for me? (Nó mang lại giá trị gì cho tôi?)"
Theo ông, một hoạt động ngoại khóa giá trị phải phục vụ cho chuyên môn, giúp ích cho tương lai nghề nghiệp hoặc mở rộng được mạng lưới quan hệ chất lượng (networking). Sinh viên cần tỉnh táo để chọn đúng "điểm chạm", tránh sa đà vào các hoạt động bề nổi làm tốn thời gian mà không sinh ra năng lực thực tế.
Kết lại, Tiến sĩ Vũ Việt Anh nhấn mạnh về mục đích của việc học theo UNESCO: Học để biết, Học để làm, Học để chung sống và Học để tự khẳng định mình. Đừng để áp lực truyền thống hay sự định hướng mơ hồ của gia đình biến việc học thành một gánh nặng vô định.
Bức tranh nhân lực Việt Nam: "Kim tự tháp ngược" đáng lo ngại
Tại hội thảo "Nguồn nhân lực cho kỷ nguyên vươn mình" (Techfest 2025), Tiến sĩ Vũ Việt Anh đã phác họa bức tranh nhân lực Việt Nam dưới hình thái "kim tự tháp ngược" đáng báo động: có tới 73,6% lao động chưa qua đào tạo và 80% nhân sự đã qua đào tạo nhưng thiếu kỹ năng thực tế (double trouble! ).
Trước sự thiếu hụt trầm trọng nhân sự trong các ngành công nghệ lõi như AI, bán dẫn và nông nghiệp công nghệ cao, ông nhấn mạnh quan điểm: "Kỷ nguyên vươn mình bắt đầu từ con người, không phải công nghệ".
Để giải quyết bài toán này, Tiến sĩ đề xuất mô hình liên kết "4 nhà + 1" (Nhà nước, Nhà trường, Nhà doanh nghiệp, Nhà khoa học và Nhà kết nối) nhằm xóa bỏ tình trạng "học chay", nhập khẩu tri thức quốc tế và đồng bộ hóa đào tạo với nhu cầu thị trường, hướng tới mục tiêu đưa Việt Nam trở thành trung tâm xuất khẩu nhân lực số của khu vực vào năm 2035
Nguồn: svvn.tienphong.vn