Bao giờ bạn cũng có lúc ngồi một mình trong phòng tối om, không một ai nhưng lại thề là có "thứ gì đó" đang nhìn mình chằm chằm phải không? Đừng hoảng, khoa học đã vào cuộc và phát hiện sự thật xịn sò đằng sau chuyện bóng ma bí ẩn này rồi đó!
Chắc ai cũng từng trải qua cảm giác ngồi một mình trong căn phòng im lặng đến rợn người, không có tiếng động hay bóng dáng nào, nhưng lại thề rằng mình không hề đơn độc? Cảm giác đó siêu chân thực luôn, dù chẳng có tiếng bước chân hay hình bóng nào cả.
Trong nhiều thế kỷ qua, cảm giác ớn lạnh này là nguồn cảm hứng cho vô số câu chuyện ma quỷ và truyền thuyết siêu nhiên đấy. Thế nhưng, nhìn bằng con mắt khoa học hiện đại, các nhà tâm lý học gọi hiện tượng này là "sự hiện diện được cảm nhận" - nghe xịn xò hẳn luôn!
Điều đỉnh của chóp là hiện tượng này phổ biến hơn chúng ta tưởng nhiều và khoa học đang dần gỡ bỏ bức màn bí ẩn này. Một nghiên cứu khủng tại Hà Lan năm 2024 với 10.447 người cho thấy có tới 1,6% người tham gia từng trải qua cảm giác này chỉ trong vòng một tháng trước đó thôi. Có người cảm thấy bị theo dõi, có người lại rùng mình vì như có bàn tay ai đó đang đặt lên vai - hú hồn quá đi!
Hiện tượng "sự hiện diện được cảm nhận" chính là khi một người có cảm giác mãnh liệt rằng có ai đó ở cùng phòng với mình dù hoàn toàn không nhìn thấy hay nghe thấy gì cả.
Theo một nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí Psychosis, sự xuất hiện của những "vị khách vô hình" này phụ thuộc rất nhiều vào trạng thái tâm lý và niềm tin của từng người. Hai nhà tâm lý học Tatiana Baxter và Sohee Park từ Đại học Vanderbilt đã tiến hành phân tích trên 337 người trưởng thành.
Kết quả cho thấy một mối liên hệ bất ngờ: khoảng 60% người tham gia từng ít nhất một lần cảm nhận được điều này - con số khá cao đó nha! Đặc biệt, nhóm người có niềm tin tâm linh mạnh mẽ, thường xuyên kết nối với đấng tối cao hoặc các linh hồn, đồng thời có những nhận thức bất thường liên quan đến chứng rối loạn tâm thần, lại là những người trải qua cảm giác này mãnh liệt nhất.
Tuy nhiên, điểm thú vị nhất trong nghiên cứu này lại nằm ở cách con người cảm nhận niềm vui hay nỗi sợ hãi. Đây là lúc những phát hiện rẽ sang hướng hoàn toàn bất ngờ đấy các bạn ơi! Một số cuộc "chạm trán" mang lại sự an ủi kỳ lạ, trong khi số khác lại gây ra cảm giác sợ hãi tột độ luôn.
Đặc biệt, việc có đức tin không đồng nghĩa với việc trải nghiệm sẽ bớt đáng sợ đâu nhé. Đối với nhóm người có nguy cơ rối loạn tâm thần cao, những ai báo cáo có trải nghiệm tâm linh mạnh mẽ thực chất lại thấy sự hiện diện vô hình đáng lo ngại hơn cơ.
Nghiên cứu khoa học cho thấy trải nghiệm này phụ thuộc nhiều vào trạng thái tâm lý và niềm tin cá nhân; những người có niềm tin tâm linh mạnh mẽ và có dấu hiệu của chứng rối loạn tâm thần thường cảm nhận rõ nét và sợ hãi hơn đấy.
Cách chúng ta giải thích về "vị khách vô hình" này sẽ quyết định cảm xúc của chính mình luôn. Nếu bạn tin rằng đó là một người thân yêu đã khuất, sự an ủi sẽ đến. Nhưng nếu bạn nghĩ đó là một ác quỷ đang rình rập, trải nghiệm đó sẽ trở thành cơn ác mộng kinh hoàng mất thôi!
Sự thật là, trong một bài đánh giá năm 2023 trên tạp chí The Lancet Psychiatry, các chuyên gia như Joseph Barnby, Sohee Park và Tatiana Baxter đã đưa ra giả thuyết rằng hiện tượng này xuất phát từ quá trình bộ não nhận diện cơ thể chúng ta và phân biệt với người khác.
Giới khoa học cũng nhấn mạnh rằng cảm giác có người ở bên cạnh không phải mặc định là biểu hiện của bệnh lý tâm thần đâu nha. Một góa phụ đang trong nỗi đau buồn tột độ có thể thấy người chồng quá cố đang ngồi cạnh. Một người leo núi kiệt sức nơi vách đá cheo leo cũng có thể thấy một người bạn đồng hành vô hình. Dù lý do là gì đi nữa, cảm giác cốt lõi mang lại đều siêu chân thực luôn.
Bí ẩn thực sự nằm ở cơ chế hoạt động của bộ não nè. Não bộ của chúng ta liên tục thu thập thông tin từ cơ bắp, làn da và thị giác để xác định vị trí của cơ thể trong không gian. Khi có sự mất đồng bộ hoặc sai lệch trong quá trình xử lý các tín hiệu này, não có thể bị đánh lừa, dẫn đến việc lấy thông tin từ chính cơ thể bạn và gán nó cho một người khác - tưởng có ma nhưng thực ra là não "tự hack" mình đấy!
Hiện tượng này không hiếm gặp chút nào (1,6% người tham gia một nghiên cứu ở Hà Lan từng trải qua) và không hẳn là dấu hiệu của bệnh lý tâm thần, bởi nó xuất hiện cả ở những người kiệt sức, người đang đau buồn hoặc có trải nghiệm tôn giáo.
Vào năm 2014, các nhà khoa học thần kinh tại Viện Công nghệ Liên bang Thụy Sĩ đã thực hiện một thí nghiệm cực kỳ táo bạo. Họ sử dụng robot để mô phỏng lại các cú chạm vào lưng tình nguyện viên. Khi có một độ trễ nhỏ giữa hành động của người tham gia và cú chạm của robot, não bộ bị đánh lừa và một số tình nguyện viên lập tức báo cáo cảm giác rợn người rằng có một bóng ma đang đứng gần họ - đỉnh của chóp luôn!
Tương tự, vào năm 2006, một nghiên cứu trên tạp chí Nature cũng ghi nhận trường hợp một phụ nữ bị động kinh đã nhìn thấy một bóng đen bắt chước mọi chuyển động của mình khi các bác sĩ kích thích điện vào một vùng cụ thể trên não.
Bên cạnh yếu tố thần kinh học, văn hóa cũng đóng vai trò then chốt đấy các bạn ơi. Nhà nhân chủng học Tanya Luhrmann từ Stanford đã nghiên cứu hơn 2.000 người trên toàn cầu và nhận ra rằng niềm tin văn hóa kết hợp với xu hướng dễ đắm chìm vào suy nghĩ cá nhân sẽ định hình trải nghiệm tâm linh của mỗi người. Chính những kỳ vọng mà xã hội gieo vào tâm trí chúng ta đã biến cái vô hình trở nên có thật - sốc chưa nè!
Cách mỗi cá nhân lý giải về sự hiện diện này sẽ quyết định cảm xúc của họ: có thể là sự an ủi (nếu tin đó là người thân) hoặc đáng sợ (nếu tin đó là ác quỷ).
Khoa học có thể sẽ không bao giờ (hoặc chưa thể) trả lời được câu hỏi liệu ma quỷ có thật hay không, giống như việc không thể chứng minh sự tồn tại của ông già Noel vậy. Nhưng thông qua các bằng chứng y khoa, giờ đây chúng ta đã hiểu được tại sao cảm giác lạnh gáy về một người vô hình đứng sau lưng lại có thể chân thực và ám ảnh đến vậy rồi đó!
Nguồn: soha.vn