PandaXinh5956
New member
QWERTY - 6 chữ cái đầu tiên trên hàng phím trên cùng mà bạn nhìn thấy mỗi ngày trên laptop hay smartphone đó. Nhưng mà... không ai biết chính xác nó từ đâu mà ra cả Và câu đố bí ẩn này đã khiến các nhà sử học đau đầu suốt cả thế kỷ luôn á!
Gần 150 năm trước, máy đánh chữ xuất hiện và làm thay đổi hoàn toàn game văn phòng toàn cầu, kiểu giống như PC từng làm vào cuối thế kỷ 20 ý. Từ đó đến giờ, dù ở đâu hay lúc nào, cuộc sống mình đều gắn chặt với QWERTY - một bố cục bàn phím khá lạ lẫm nhưng lại được coi là "standard" của nhân loại. Dãy phím QWERTYUIOP quen thuộc giờ có mặt trên hàng tỷ thiết bị, từ analog đến digital, khắp thế giới luôn.
Điểm twist nhất trong hành trình tiến hóa của bàn phím QWERTY là... không ai biết tại sao nó lại có hình dạng như vậy cả
Đây thực sự là một bí ẩn không lời giải, dù đã có vô vàn nguồn "có số má" đưa ra những opinion trái chiều nhau.Trong một nghiên cứu năm 1983 tên "The QWERTY Keyboard: A Review", Jan Noyes có viết: "Dường như... không có lý do rõ ràng nào giải thích cách sắp xếp các ký tự trong bố cục QWERTY, và những nghi vấn xoay quanh nguồn gốc của nó vẫn còn đó".
Mình biết ai tạo ra bố cục QWERTY và nó ra mắt lúc nào, nhưng ý nghĩa đằng sau vị trí của hầu hết các phím thì... chịu thôi Không ai trong nhóm phát minh ra bố cục này để lại bất kỳ tài liệu nào giải thích trước khi qua đời cả. "Nguồn gốc mịt mờ, và các nhà sử học thì bất đồng quan điểm" - Roy T. Griffith viết vậy vào năm 1949. Kết quả là bố cục QWERTY trở thành chủ đề đồn đoán suốt 100 năm qua.
Con đường đến QWERTY bắt đầu vào khoảng năm 1867, khi một nhà xuất bản báo chí kiêm inventor tại Milwaukee (Mỹ) tên Christopher Latham Sholes, bắt đầu research máy đánh chữ với sự giúp đỡ của Carlos Glidden, Matthias Schwalbach và Samuel W. Soule.
Sholes không phải người đầu tiên chế tạo máy đánh chữ, nhưng những cải tiến của ông đã góp phần hoàn thiện mẫu máy đánh chữ thương mại thành công đầu tiên vào năm 1874, tên là "Máy đánh chữ Sholes và Glidden" - một sản phẩm được bán ra nhờ sự trợ giúp của doanh nhân James Densmore.
Trước đó, nguyên mẫu máy đánh chữ đầu tiên của Sholes (năm 1868) có bàn phím trông như phím đàn piano, với bố cục gần như theo alphabet. Năm 1870-1871, với sự giúp đỡ của Matthias Schwalbach, bàn phím piano đó biến thành 4 hàng phím bấm, nhưng vẫn follow bố cục alphabet.
Không ai biết chuyện gì xảy ra sau đó cả, vì không còn tài liệu nào lưu lại "Người ta cho rằng Densmore và Sholes trong quá trình làm việc cùng nhau đã nghĩ ra bố cục phổ thông cho bàn phím" - theo cuốn "The Story of the Typewriter" của Herkimer County Historical Society năm 1923. "Làm thế nào họ nghĩ ra được cách bố trí đó thì chỉ có thể đoán mà thôi".
Theo đó, vào năm 1872, Sholes và Densmore đã redesign bố cục bàn phím alphabet thành bố cục QWE.TY, khá giống bố cục ngày nay (nhưng thay vì chữ "R" thì lại là dấu ".", và dấu "-" nằm ở hàng trên cùng, chỗ sau này là chữ "P"). Đến năm 1874, bố cục QWERTY đã gần như hoàn thiện, chỉ còn một vài điểm khác biệt nhỏ so với hiện nay, như vị trí của chữ "M" và dấu ";".
Remington mua license công nghệ máy đánh chữ từ Sholes và Densmore, rồi ra mắt mẫu máy Remington Standard No. 2 vào năm 1878, một sản phẩm cực kỳ thành công. Phiên bản tiếp theo hoán đổi vị trí phím "M" và ";" (cùng với "X" và "C" nữa), hoàn thiện bố cục QWERTY hiện đại mà mình đang dùng.
Vì không còn tài liệu nào từ Sholes hay Densmore về lý do họ bố trí bàn phím QWERTY như vậy (và bằng sáng chế năm 1878 của họ cũng không đề cập), các nhà sử học buộc phải... đoán bừa thôi Và có khá nhiều giả thuyết được đưa ra đó nha!
Thuyết phổ biến nhất về bố cục QWERTY được tổng hợp từ một loạt các giả định của các nhà sử học và lan truyền theo thời gian. Họ khẳng định rằng các máy đánh chữ bố cục alphabet đời đầu rất dễ bị kẹt, và bố cục QWERTY khắc phục được vấn đề này bằng cách xáo vị trí các phím, khiến người gõ bị confuse và phải gõ chậm lại, hoặc phân tán các chuỗi ký tự được dùng thường xuyên nhất trong tiếng Anh để ngăn các thanh con chữ trong máy va chạm nhau.
Về giả thuyết làm người gõ chậm lại, trong cuốn sách năm 1918 "The Early History of the Typewriter", Charles Weller (người chứng kiến và sử dụng nguyên mẫu máy đánh chữ đầu tiên của Sholes), nói về tốc độ của máy đánh chữ như sau: "Có những lúc mọi thứ vận hành mượt mà, và tốc độ gõ của máy vào những thời điểm đó quả thực ấn tượng". Tốc độ viết chính là mục đích của máy đánh chữ, và chắc chắn không ai muốn làm người gõ chậm lại cả nha. (Khá thú vị là Weller không hề nhắc đến nguồn gốc của bố cục QWERTY trong sách - có vẻ đó cũng là một bí ẩn đối với anh ấy luôn).
Vậy thì, nếu không phải họ muốn làm người gõ chậm lại, các inventor hẳn phải tìm cách ngăn kẹt phím khi gõ tốc độ cao bằng cách phân tán các chuỗi phím được sử dụng thường xuyên, như "TH". Một số chuyên gia phản pháo luận điểm này bằng cách chỉ ra chuỗi "ER" cũng là một trong những chuỗi ký tự được dùng nhiều nhất trong tiếng Anh, nhưng hai ký tự đó lại được đặt ngay cạnh nhau trong bố cục QWERTY Nhưng nếu bạn nhìn lại, bố cục "QWE.TY" nguyên bản đã đặt "R" ở vị trí khác. Ngoại trừ các bố trí "ER", phân tích cho thấy bố cục QWERTY quả thực phân tách các chuỗi ký tự được dùng thường xuyên nhất khá hiệu quả, ít nhất là theo cách các nhà phát minh hiểu vào năm 1874.
Nhưng mọi chuyện vẫn còn rối như tơ vò Dù đúng là những nguyên mẫu máy đánh chữ đầu tiên thường bị kẹt phím, các máy đánh chữ QWERTY sau này cũng kẹt nếu bạn nhấn quá nhiều phím cùng lúc - đây là một trong những lý do các inventor nhanh chóng bỏ bàn phím kiểu piano, vốn tạo cho những người thử nghiệm ban đầu cảm giác có thể nhấn nhiều phím cùng lúc như đánh đàn. Do đó, vấn đề kẹt phím được nhắc đến trong các tài liệu lịch sử có lẽ không liên quan gì đến cách bố trí ký tự, mà xuất phát từ việc người ta dùng máy đánh chữ sai cách.
Ngoài ra, một nghiên cứu thống kê vào năm 1949 cho thấy bố cục QWERTY trong bánh xe gõ của mẫu máy 1874 sử dụng nhiều thanh gõ chữ xếp gần nhau hơn, về lý thuyết sẽ dễ va chạm hơn (tỉ lệ 26%) so với một bố cục hoàn toàn ngẫu nhiên (tỉ lệ 22%). Và mọi chuyện càng phức tạp hơn khi bố cục của bàn phím mà người ta nhấn để gõ không nhất thiết phải khớp chính xác với bố cục của các thanh gõ chữ, vốn là thứ đánh xuống giấy để tạo ra chữ.
Nhìn chung, không có giả thuyết nào đủ thuyết phục để đi đến kết luận về nguồn gốc của bố cục QWERTY, nhưng chúng vẫn tồn tại vì nghe có vẻ "đúng" về mặt kỹ thuật khi giải thích cho bố cục phím tưởng như ngẫu nhiên mà chúng ta đều dùng ngày nay.
Nguồn: soha.vn