Chiều 5/10 vừa rồi, Hội đồng Nobel tại Viện Karolinska đã chính thức trao giải Nobel Y/Sinh học năm 2026 cho bộ ba khoa học đỉnh cao: Karl Deisseroth, Peter Hegemann và Georg Nagel. Lý do? Ba anh này đã có những khám phá cực xịn về các kênh ion được điều khiển bằng ánh sáng và công nghệ quang di truyền học (optogenetics) – nghe fancy nhưng cực kỳ hữu ích luôn các bạn ơi! 
Phương pháp mà họ tạo ra cho phép các nhà khoa học "bóc phốt" cách các tế bào thần kinh hình thành ký ức, cảm xúc và hành vi trong bộ não đang hoạt động nha. Nghe mà kinh!
Câu chuyện từ tảo đơn bào đến "công tắc" siêu thần thánh
Mọi chuyện bắt đầu từ hai anh Peter Hegemann và Georg Nagel phát hiện ra loại protein đặc biệt tên là channelrhodopsin ở một loài tảo đơn bào. Sau đó, anh Karl Deisseroth đã biến protein này thành một "công tắc" điều khiển bằng ánh sáng dành cho các tế bào thần kinh. Quá đỉnh luôn!
Phát hiện của bộ ba này đã đặt nền móng cho một kỷ nguyên mới trong ngành khoa học thần kinh. Trước đây, việc bộ não điều khiển cảm xúc, hành vi và các chức năng của cơ thể như thế nào vẫn là điều bí ẩn ơi là bí ẩn.
Trong thế kỷ 20, các nhà nghiên cứu chỉ mới bắt đầu tìm hiểu những vùng não nào chi phối các chức năng khác nhau thôi. Tuy nhiên, các phương pháp khi đó không cho phép họ chứng minh mối quan hệ nhân quả. Hình ảnh mà họ xây dựng về bộ não giống như một bản đồ phác thảo, đầy những dấu hỏi và những vùng chưa được biết đến. Nhưng giờ đây, tất cả đang thay đổi rồi nè!
"Quang di truyền học mở ra cơ hội lập bản đồ bộ não theo cách mà trước đây chúng ta chỉ có thể mơ tới", ông Per Svenningsson - Chủ tịch Ủy ban Nobel về Y/Sinh học, chia sẻ.
Plot twist từ loài tảo nhỏ xíu
Mọi thứ bắt nguồn từ sự tò mò của Peter Hegemann. Anh muốn tìm hiểu cách Chlamydomonas, một loài tảo đơn bào, có thể bơi về phía nguồn sáng.
Vào đầu những năm 2000, ông cùng Georg Nagel phát hiện channelrhodopsin, một loại protein của tảo có những đặc tính độc đáo và nằm trên bề mặt tế bào.
Khi được chiếu bằng ánh sáng xanh, một kênh sẽ mở ra bên trong protein này. Các ion mang điện tích sau đó đi vào tế bào, tạo ra xung điện. Nghe mà choáng!
Các nhà khoa học phát hiện rằng bất kể họ đưa protein này vào loại tế bào nào, những tế bào đó đều trở nên nhạy cảm với ánh sáng. Quá là thần kỳ!
Karl Deisseroth sau đó đưa gene mã hóa channelrhodopsin vào các tế bào thần kinh của chuột. Bằng cách chiếu ánh sáng xanh vào các tế bào này, ông có thể kích hoạt tín hiệu thần kinh.
Ông công bố bước đột phá này vào năm 2005. Hai năm sau, ông đã biến "công tắc" điều khiển bằng ánh sáng này thành công cụ hoạt động trong não của những con chuột còn sống. Nghiên cứu level vô địch thiên hạ đây rồi!
Phương pháp điều khiển tín hiệu thần kinh bằng ánh sáng này ngày nay được gọi là quang di truyền học và nhanh chóng tạo ra ảnh hưởng trên toàn thế giới.
Ứng dụng xịn xò trong thực tế
Nhờ quang di truyền học, các nhà nghiên cứu đã có thể làm sáng tỏ những mạch thần kinh kiểm soát các ký ức, cảm xúc và hành vi cụ thể có liên quan đến các bệnh lý thần kinh và tâm thần.
Trong y học lâm sàng, các nhà nghiên cứu cũng đang sử dụng phương pháp này để tìm cách khôi phục thị lực cho những người bị suy giảm khả năng nhìn. Nghe mà xúc động quá đi! ️
Quang di truyền học đã làm thay đổi căn bản hiểu biết của con người về bộ não. Mỗi ngày lại mang đến những phát hiện mới, góp phần giải đáp một trong những bí ẩn lớn của nhân loại: bộ não kỳ diệu của chúng ta hoạt động như thế nào.
Profile bộ ba "đỉnh của chóp"
GS Karl Deisseroth, sinh năm 1971, công tác tại Viện Y khoa Howard Hughes và Đại học Stanford, Mỹ.
GS Peter Hegemann, sinh năm 1954, hiện là Giáo sư cao cấp về Khoa học Thần kinh Hertie tại Đại học Humboldt Berlin, Đức.
GS Georg Nagel, sinh năm 1953, hiện công tác tại Đại học Würzburg, Đức.
Giải Nobel Sinh lý/Y học mở đầu Tuần lễ Nobel 2026 tại Viện Karolinska.
Nhìn lại năm ngoái
Năm ngoái, 3 nhà khoa học được trao giải Nobel Y học vì những phát hiện về cách hệ miễn dịch nhận biết và tấn công các tác nhân gây bệnh mà không tấn công chính cơ thể mình.
Công trình của 3 nhà nghiên cứu Mary E. Brunkow, Fred Ramsdell và bác sĩ Shimon Sakaguchi đã phát hiện cơ chế quan trọng giúp cơ thể kiểm soát hệ miễn dịch, được gọi là dung nạp miễn dịch ngoại vi.
Phát hiện này có ý nghĩa quan trọng trong việc tìm hiểu các bệnh tự miễn như tiểu đường tuýp 1, viêm khớp dạng thấp và lupus.
Timeline các giải Nobel tiếp theo
Sau giải Nobel Y học, giải Vật lý sẽ được công bố vào ngày 6/10, giải Hóa học ngày 7/10, và giải Văn học ngày 8/10. Chủ nhân giải Nobel Hòa bình sẽ được công bố ngày 9/10, và Giải thưởng Sveriges Riksbank về Khoa học Kinh tế tưởng niệm Alfred Nobel sẽ được công bố vào ngày 12/10.
Nguồn: kenh14.vn
Phương pháp mà họ tạo ra cho phép các nhà khoa học "bóc phốt" cách các tế bào thần kinh hình thành ký ức, cảm xúc và hành vi trong bộ não đang hoạt động nha. Nghe mà kinh!
Câu chuyện từ tảo đơn bào đến "công tắc" siêu thần thánh
Mọi chuyện bắt đầu từ hai anh Peter Hegemann và Georg Nagel phát hiện ra loại protein đặc biệt tên là channelrhodopsin ở một loài tảo đơn bào. Sau đó, anh Karl Deisseroth đã biến protein này thành một "công tắc" điều khiển bằng ánh sáng dành cho các tế bào thần kinh. Quá đỉnh luôn!
Phát hiện của bộ ba này đã đặt nền móng cho một kỷ nguyên mới trong ngành khoa học thần kinh. Trước đây, việc bộ não điều khiển cảm xúc, hành vi và các chức năng của cơ thể như thế nào vẫn là điều bí ẩn ơi là bí ẩn.
Trong thế kỷ 20, các nhà nghiên cứu chỉ mới bắt đầu tìm hiểu những vùng não nào chi phối các chức năng khác nhau thôi. Tuy nhiên, các phương pháp khi đó không cho phép họ chứng minh mối quan hệ nhân quả. Hình ảnh mà họ xây dựng về bộ não giống như một bản đồ phác thảo, đầy những dấu hỏi và những vùng chưa được biết đến. Nhưng giờ đây, tất cả đang thay đổi rồi nè!
"Quang di truyền học mở ra cơ hội lập bản đồ bộ não theo cách mà trước đây chúng ta chỉ có thể mơ tới", ông Per Svenningsson - Chủ tịch Ủy ban Nobel về Y/Sinh học, chia sẻ.
Plot twist từ loài tảo nhỏ xíu
Mọi thứ bắt nguồn từ sự tò mò của Peter Hegemann. Anh muốn tìm hiểu cách Chlamydomonas, một loài tảo đơn bào, có thể bơi về phía nguồn sáng.
Vào đầu những năm 2000, ông cùng Georg Nagel phát hiện channelrhodopsin, một loại protein của tảo có những đặc tính độc đáo và nằm trên bề mặt tế bào.
Khi được chiếu bằng ánh sáng xanh, một kênh sẽ mở ra bên trong protein này. Các ion mang điện tích sau đó đi vào tế bào, tạo ra xung điện. Nghe mà choáng!
Các nhà khoa học phát hiện rằng bất kể họ đưa protein này vào loại tế bào nào, những tế bào đó đều trở nên nhạy cảm với ánh sáng. Quá là thần kỳ!
Karl Deisseroth sau đó đưa gene mã hóa channelrhodopsin vào các tế bào thần kinh của chuột. Bằng cách chiếu ánh sáng xanh vào các tế bào này, ông có thể kích hoạt tín hiệu thần kinh.
Ông công bố bước đột phá này vào năm 2005. Hai năm sau, ông đã biến "công tắc" điều khiển bằng ánh sáng này thành công cụ hoạt động trong não của những con chuột còn sống. Nghiên cứu level vô địch thiên hạ đây rồi!
Phương pháp điều khiển tín hiệu thần kinh bằng ánh sáng này ngày nay được gọi là quang di truyền học và nhanh chóng tạo ra ảnh hưởng trên toàn thế giới.
Ứng dụng xịn xò trong thực tế
Nhờ quang di truyền học, các nhà nghiên cứu đã có thể làm sáng tỏ những mạch thần kinh kiểm soát các ký ức, cảm xúc và hành vi cụ thể có liên quan đến các bệnh lý thần kinh và tâm thần.
Trong y học lâm sàng, các nhà nghiên cứu cũng đang sử dụng phương pháp này để tìm cách khôi phục thị lực cho những người bị suy giảm khả năng nhìn. Nghe mà xúc động quá đi! ️
Quang di truyền học đã làm thay đổi căn bản hiểu biết của con người về bộ não. Mỗi ngày lại mang đến những phát hiện mới, góp phần giải đáp một trong những bí ẩn lớn của nhân loại: bộ não kỳ diệu của chúng ta hoạt động như thế nào.
Profile bộ ba "đỉnh của chóp"
GS Karl Deisseroth, sinh năm 1971, công tác tại Viện Y khoa Howard Hughes và Đại học Stanford, Mỹ.
GS Peter Hegemann, sinh năm 1954, hiện là Giáo sư cao cấp về Khoa học Thần kinh Hertie tại Đại học Humboldt Berlin, Đức.
GS Georg Nagel, sinh năm 1953, hiện công tác tại Đại học Würzburg, Đức.
Giải Nobel Sinh lý/Y học mở đầu Tuần lễ Nobel 2026 tại Viện Karolinska.
Nhìn lại năm ngoái
Năm ngoái, 3 nhà khoa học được trao giải Nobel Y học vì những phát hiện về cách hệ miễn dịch nhận biết và tấn công các tác nhân gây bệnh mà không tấn công chính cơ thể mình.
Công trình của 3 nhà nghiên cứu Mary E. Brunkow, Fred Ramsdell và bác sĩ Shimon Sakaguchi đã phát hiện cơ chế quan trọng giúp cơ thể kiểm soát hệ miễn dịch, được gọi là dung nạp miễn dịch ngoại vi.
Phát hiện này có ý nghĩa quan trọng trong việc tìm hiểu các bệnh tự miễn như tiểu đường tuýp 1, viêm khớp dạng thấp và lupus.
Timeline các giải Nobel tiếp theo
Sau giải Nobel Y học, giải Vật lý sẽ được công bố vào ngày 6/10, giải Hóa học ngày 7/10, và giải Văn học ngày 8/10. Chủ nhân giải Nobel Hòa bình sẽ được công bố ngày 9/10, và Giải thưởng Sveriges Riksbank về Khoa học Kinh tế tưởng niệm Alfred Nobel sẽ được công bố vào ngày 12/10.
Nguồn: kenh14.vn