"Trường có thể tạo lợi thế ban đầu, nhưng ngành học mới là nền tảng cho cả sự nghiệp lâu dài nha" - TS Nghiêm Bảo Anh từ ĐH RMIT Việt Nam chia sẻ thẳng thắn về drama muôn thuở mỗi mùa tuyển sinh: chọn trường hay chọn ngành đây?
Tại sao đến giờ vẫn debate chuyện chọn trường vs chọn ngành?
TS Nghiêm Bảo Anh cho biết đây là câu hỏi cực kỳ dễ hiểu luôn. Đặc biệt từ tháng Ba đến tháng Năm hàng năm, chị nhận siêu nhiều câu hỏi từ các bạn học sinh và phụ huynh về vấn đề này. Đứng trước quyết định có thể ảnh hưởng đến vài năm sau, ai mà chẳng lo lắng: Nên chọn trường danh tiếng, hay theo đuổi ngành mình thực sự yêu thích?
Nhiều bạn sợ chọn trường xịn nhưng ngành không hợp thì phí cơ hội. Ngược lại, cũng có bạn lo lắng nếu học đúng ngành mình thích nhưng ở trường không quá nổi thì sau này xin việc có bị bất lợi không nhỉ?
Nếu phải đưa ra lời khuyên, chị vẫn nghiêng về việc ưu tiên chọn đúng ngành học, trong trường hợp phải đánh đổi giữa trường rất danh tiếng nhưng ngành không phù hợp và ngành mình thực sự yêu thích ở môi trường bình thường hơn.
Lý do là vì nếu học ngành không đúng sở trường, không đúng năng lực và cũng chẳng phải điều mình thích, bốn năm đại học dễ trở thành hành trình nặng nề lắm luôn. Nhiều bạn mất động lực, học chỉ để qua môn, thậm chí phải chuyển ngành hoặc bỏ giữa chừng. Lúc đó, điều lãng phí nhất không chỉ là thời gian mà còn là tiền bạc và cơ hội phát triển nữa
Trong khi đó, nếu được theo đuổi đúng ngành mình yêu thích, dù môi trường chưa phải lựa chọn lý tưởng nhất, các bạn vẫn có rất nhiều cách để bù đắp. Kiến thức và trải nghiệm có thể được bổ sung qua các chứng chỉ chuyên môn, văn bằng hai, học thạc sĩ, các khóa học ngắn hạn hoặc chính quá trình đi làm thực tế. Quan trọng hơn, khi được học đúng điều mình yêu thích, các bạn sẽ có động lực để không ngừng học hỏi và phát triển
Nên dựa vào những tiêu chí nào để đưa ra quyết định? Trường càng xịn thì cơ hội càng cao à?
Theo TS Nghiêm Bảo Anh, trước khi quyết định, các bạn học sinh nên trả lời ba câu hỏi quan trọng này:
Thứ nhất, đó có phải là ngành đào tạo thế mạnh của trường hay không. Một trường có thể rất nổi tiếng, nhưng không phải ngành nào cũng là thế mạnh đâu nhé. Vì vậy, thay vì chỉ nhìn vào tên trường, các bạn cần tìm hiểu chất lượng đào tạo của chính ngành mình dự định theo học.
Thứ hai, ngành học đó có thực sự phù hợp với tố chất, năng lực và sự yêu thích của bản thân không. Đây là yếu tố quan trọng nhất, bởi các bạn sẽ gắn bó với ngành học trong suốt bốn năm đại học và rất có thể là nhiều năm sau đó trong sự nghiệp.
Thứ ba, ngành nghề đó có còn nhu cầu trong thị trường lao động trong ba, năm hay mười năm tới hay không. Hãy quan sát xu hướng phát triển của xã hội, nhưng cũng đừng quá lo lắng trước những dự báo rằng AI sẽ thay thế hàng loạt ngành nghề.
Thực tế, AI không thay thế những người luôn học hỏi, thích nghi và không ngừng phát triển. AI chỉ khiến những công việc mang tính lặp lại hoặc những người không chịu cập nhật kiến thức trở nên kém cạnh tranh hơn thôi. Vì vậy, điều quan trọng không phải là chọn một ngành "an toàn" mà là xây dựng năng lực để luôn có giá trị trong bất kỳ sự thay đổi nào của thị trường
Chị cũng cho rằng một ngôi trường có thương hiệu vẫn rất quan trọng, bởi đó là sự bảo chứng nhất định về chất lượng đào tạo, môi trường học tập, mạng lưới cựu sinh viên và cơ hội phát triển. Tuy nhiên, thương hiệu của trường chỉ thực sự phát huy giá trị khi đi cùng một ngành học phù hợp với năng lực và định hướng của người học.
Nếu học tại một trường rất danh tiếng nhưng lại theo đuổi một ngành mình không có hứng thú hoặc không phù hợp với thế mạnh của bản thân, các bạn sẽ rất khó phát huy hết tiềm năng và cũng khó tận dụng được những giá trị mà môi trường đó mang lại.
Vì vậy, thay vì đặt câu hỏi "Trường nào nổi tiếng nhất?", các bạn nên tự hỏi: "Mình phù hợp với điều gì, mình muốn trở thành ai và môi trường nào sẽ giúp mình phát triển tốt nhất?"
Cuối cùng, chị muốn nhắn nhủ rằng không có ngành nào là "việc nhẹ lương cao" hay bảo đảm thành công tuyệt đối cả. Bất kỳ ngành nghề nào cũng đòi hỏi sự đầu tư nghiêm túc, tinh thần học hỏi không ngừng và sự kiên trì. Chính năng lực của mỗi người mới là yếu tố quyết định sự phát triển lâu dài, chứ không chỉ là tên của một ngôi trường hay một ngành học.
Với những bạn chưa xác định được đam mê thì sao?
Theo TS Nghiêm Bảo Anh, việc chưa xác định được đam mê hay định hướng nghề nghiệp ở tuổi 17, 18 là điều hoàn toàn bình thường. Rất nhiều bạn học sinh hiện nay cũng đang ở trong tình trạng đó. Vì vậy, đừng tự tạo áp lực rằng mình phải tìm được "ngành học của cả cuộc đời" ngay từ lần lựa chọn đầu tiên nhé!
Nếu chưa thực sự hiểu bản thân, chị thường khuyên các bạn bắt đầu với những ngành học có nền tảng kiến thức rộng, thay vì đi quá sớm vào một lĩnh vực quá chuyên biệt. Những ngành này sẽ tạo cơ hội để các bạn tiếp cận nhiều mảng kiến thức khác nhau trước khi dần xác định được đâu là lĩnh vực mình thực sự phù hợp.
Điều quan trọng hơn cả là trải nghiệm. Trong quá trình học, hãy chủ động tham gia thực tập, làm thêm, hoạt động ngoại khóa, các dự án hoặc khóa học ngắn hạn. Chính những trải nghiệm thực tế sẽ giúp các bạn hiểu mình thích điều gì, giỏi điều gì và có thể gắn bó lâu dài với điều gì. Nếu nhận ra mình rất phù hợp thì đó là tín hiệu tích cực. Còn nếu thấy chưa phù hợp, cũng đừng coi đó là thất bại, bởi ít nhất các bạn đã loại trừ được một lựa chọn và tiến gần hơn đến câu trả lời đúng
Bên cạnh đó, trước khi nộp hồ sơ, hãy dành thời gian tìm hiểu thông tin từ nhiều nguồn khác nhau. Hãy trò chuyện với các anh chị đang theo học ngành đó, gặp những người đang làm trong nghề, tham gia ngày hội tư vấn tuyển sinh hoặc xin cơ hội trải nghiệm thực tế nếu có thể. Càng có nhiều góc nhìn, các bạn càng hiểu rõ hơn về ngành học cũng như về chính bản thân mình.
Cuối cùng, điều quan trọng nhất là đừng đi tìm một lựa chọn hoàn hảo. Trong thực tế, rất ít người ở tuổi 18 có thể chắc chắn 100% rằng mình đã chọn đúng. Chỉ cần các bạn cảm thấy ngành học đó khá phù hợp với năng lực, có một chút hứng thú và sẵn sàng đầu tư nghiêm túc để phát triển, thì đó đã là một khởi đầu rất tốt rồi. Nhiều người chỉ thực sự tìm thấy đam mê sau khi đã học, đã làm và đã trải nghiệm đủ nhiều. Đó cũng là một hành trình hoàn toàn bình thường mà
Nếu mong muốn của phụ huynh và nguyện vọng của học sinh khác nhau thì giải quyết thế nào?
Đây là tình huống rất phổ biến trong mỗi mùa tuyển sinh. Phụ huynh thường có xu hướng mong con lựa chọn những ngành nghề được cho là ổn định, dễ xin việc hoặc có thu nhập tốt. Trong khi đó, học sinh lại muốn theo đuổi những lĩnh vực phù hợp với sở thích, năng lực và định hướng cá nhân. Sự khác biệt này là điều hoàn toàn dễ hiểu.
Theo TS Nghiêm Bảo Anh, điều quan trọng nhất là hai bên cần dành thời gian lắng nghe nhau. Phụ huynh có kinh nghiệm sống, còn học sinh là người sẽ trực tiếp học tập, làm việc và gắn bó với nghề nghiệp đó trong nhiều năm sau này. Vì vậy, tiếng nói của học sinh cần được tôn trọng, nhưng đồng thời cũng phải đi kèm với trách nhiệm.
Nếu muốn thuyết phục bố mẹ, các bạn không nên chỉ nói rằng "Con thích ngành này". Điều quan trọng hơn là phải chứng minh rằng mình đã tìm hiểu nghiêm túc. Hãy cho bố mẹ thấy mình hiểu về chương trình đào tạo, cơ hội nghề nghiệp, những khó khăn của ngành, cũng như kế hoạch học tập và phát triển của bản thân. Khi sự lựa chọn được xây dựng trên thông tin đầy đủ, sự chuẩn bị kỹ lưỡng và một thái độ nghiêm túc, phụ huynh sẽ có nhiều cơ sở hơn để tin tưởng
Chị cũng luôn chia sẻ với phụ huynh rằng không có một ngành nghề nào phù hợp với tất cả mọi người. Mỗi người đều có những thế mạnh và tiềm năng khác nhau. Một ngành học chỉ thực sự mang lại thành công khi phù hợp với năng lực của người học và họ đủ kiên trì để theo đuổi nó đến cùng.
Cuối cùng, điều mà phụ huynh cần nhìn thấy không chỉ là ước mơ, mà còn là sự cam kết. Khi một học sinh chứng minh được năng lực, thái độ học tập nghiêm túc và một kế hoạch phát triển rõ ràng, đó sẽ là cơ sở thuyết phục nhất để gia đình yên tâm đồng hành cùng con trên con đường mà con đã lựa chọn
Nguồn: svvn.tienphong.vn