Bao giờ bạn cũng nghĩ "mình không thể bị lừa" đúng không? Nhưng plot twist là: câu hỏi thực sự không phải "mình có bị lừa không" mà là "mình sẽ nhận ra khi nào đây?"
Giữa rừng cảnh báo trên mạng, nhiều bạn cứ tưởng mình đã "chill" vì biết nhiều rồi. Nhưng thực tế nó phức tạp hơn nhiều nha!
Hệ thống cảnh báo trong não bạn đang bị "loạn" đấy
Tiến sĩ Bùi Thị Liên, Chuyên gia Tâm lý học tội phạm từ Học viện An ninh nhân dân, gọi nó là "công tắc cảnh báo" - kiểu hệ thống tự bảo vệ bản năng của mỗi người ý. Nhưng mà công tắc này đang ngày càng lỗi, không phải vì thiếu info mà vì... quá nhiều info luôn!
Ngoài hai cái bẫy quen thuộc là bẫy lấp lánh (mồi tiền) và bẫy ngọt ngào (mồi tình), còn một cái bẫy thứ ba nguy hiểm gấp bội: bẫy tự tin. Và đây mới là lý do người càng giỏi đôi khi càng dễ... úp sọt nha các bạn!
Khi não bạn bị "nhiễu loạn" toàn tập
Mỗi người đều có cơ chế tự vệ tự động bật lên khi ngửi thấy mùi nguy hiểm. Nhưng mà bọn scammer không đánh thẳng đâu, chúng đánh vào chính cơ chế này luôn!
Chuyên gia giải thích: "Các đối tượng phạm tội sẽ có những thủ đoạn để khiến chúng ta thấy, rằng tình huống mà ta đang trải qua không phải trường hợp khẩn cấp" - tức là làm cho hệ thống báo động của bạn... câm luôn!
Hậu quả? Hai thái cực cùng xảy ra: có người cảnh giác quá đà với tin nhắn người quen thật, nhưng lại bỏ qua hẳn những dấu hiệu lừa đảo sặc sỡ ngay trước mắt. Sự rối loạn này một phần do bạn bị bão hòa thông tin trên mạng rồi đó!
Giải pháp? Không phải cảnh giác nhiều hay ít hơn, mà là phải biết nhìn đúng chỗ. Chuyên gia nhấn mạnh AI và DeepFake đều có điểm yếu nhận biết được: "Hình ảnh trông giả là mình biết ngay. Như vậy cái trường hợp đó thì mình bắt buộc phải đặt câu hỏi và nghi vấn." Nhưng phải có kiến thức nền đủ dày mới làm được nhé!
Ba nguyên tắc "sống còn" bạn cần thuộc nằm lòng
Chuyên gia đưa ra ba nguyên tắc ai cũng áp dụng được:
Nguyên tắc 1: Học đi, học lại
Không phải đọc vài post cảnh báo là xong đâu. Phải học có hệ thống và va chạm thực tế mới ngộ được. Tiến sĩ còn nói cả những lần bị lừa cũng có giá trị, miễn là bạn biết dừng lại rút kinh nghiệm chứ đừng "next" qua luôn.
Nguyên tắc 2: Đừng tham
"Không có mối lợi nào là dễ có. Những gì quá hấp dẫn, quá tốt đẹp, quá kỳ vọng thì thường đi kèm với nguy hiểm", Tiến sĩ khẳng định thẳng thừng. Kỳ vọng kiếm tiền phải dựa trên logic thực tế chứ không phải viễn tưởng nha!
Nguyên tắc 3: Tình tiền phải rõ ràng
Với các mối quan hệ online, tình cảm và tiền bạc phải tách bạch 100%. "Tiền bạc phân minh, ái tình dứt khoát" - câu của tiền nhân xưa mà giờ càng đúng hơn bao giờ hết! Bất kỳ đề xuất tiền bạc nào lẫn với tình cảm đều cần xem xét tách biệt hoàn toàn.
Bonus thêm một tip: đừng tự quyết định một mình những chuyện quan trọng. Tiến sĩ nhấn mạnh: "Quá trình quyết định cần được soi chiếu không chỉ bởi bản thân mình mà còn bởi những người có hiểu biết nhiều hơn, hoặc chuyên gia, hoặc những người mình tin tưởng". Hỏi ý kiến người khác không phải yếu đuối đâu nha!
Bẫy tự tin: Vũ khí hủy diệt dành riêng cho người thông minh
Đây là cái bẫy đáng sợ nhất không phải vì nó phổ biến, mà vì nó nhắm thẳng vào điểm mạnh của bạn: sự tự tin!
Scammer không ép bạn, không áp đặt. Thay vào đó, chúng đưa ra các lựa chọn được thiết kế sao cho phương án chúng muốn bạn chọn... trùng khớp với kỳ vọng và thông tin sẵn có của chính bạn.
Tiến sĩ Liên phân tích: "Chúng ta chuyển từ thế bị động, bị đối tượng dẫn dắt, lôi kéo, sang thế chủ động. Khi hai cái đó gặp nhau thì chúng ta sẽ chủ động, tự nguyện lựa chọn mà không chịu sự thúc ép của người khác".
Và bùm! Chính cảm giác "tự mình chọn" đó lại trở thành bằng chứng tự thuyết phục: vì không ai ép nên chắc chắn mình không bị lừa rồi. Đây là vòng lặp nguy hiểm mà người có tri thức càng dễ sa bẫy, vì họ có nhiều "lý do" để tin vào bản thân hơn!
Tệ hơn nữa, ngay cả khi đã biết mình sai, tâm lý níu kéo vẫn tiếp tục giữ chân. Chuyên gia chỉ ra: "Ngay cả những người đã sai rồi, họ biết mình đã sai, nhưng lại còn cố gắng níu kéo và nghĩ rằng cái sai đó chỉ là nhỏ thôi, chỉ là nhất thời, và việc mình làm sắp tới sẽ giúp mình khắc phục hết. Như vậy vô tình lại khiến chúng ta càng thêm sai, cái hố lại sâu hơn".
Đây là lý do nhiều nạn nhân mất thêm tiền ngay sau khi đã biết mình đang bị lừa đấy!
Kết luận của chuyên gia ngắn gọn mà thấm: "Với người thông minh thì sự tự tin lại là con dao hai lưỡi".
Tóm lại thì sao?
Chuyện lừa đảo online không chỉ là chuyện của người "thiếu hiểu biết" đâu nha. Đó là chuyện của tâm lý con người, của lòng tham, của tình cảm và của sự tự tin bị khai thác một cách bài bản. Ba cái bẫy mà Tiến sĩ nêu ra - bẫy lấp lánh, bẫy ngọt ngào và bẫy tự tin - thường không đơn độc mà đan xen vào nhau cực kỳ tinh vi.
Điều đáng chú ý nhất? Cái bẫy nguy hiểm nhất không phải lúc nào cũng từ bên ngoài. Đôi khi nó đến từ chính bên trong, từ niềm tin vào bản thân và từ mong muốn rằng "mình không thể sai". Nhận ra điều này không phải để giảm tự tin, mà để biết khi nào cần dừng lại, đặt câu hỏi và hỏi thêm người khác cùng nhìn vào quyết định của mình.
Nguồn: gamek.vn