Không còn giãn cách, không còn loa phường nhắc nhở, mọi người cũng không còn sợ đứng gần nhau, thậm chí nhiều người còn bỏ hẳn khẩu trang nơi đông người Nhưng thực tế là... COVID-19 vẫn chưa "uninstall" đâu nha!
Giống như điện thoại phải cập nhật iOS hay Android vậy, virus SARS-CoV-2 vẫn đang liên tục tự "update" bản thân lên phiên bản mới. Từ Alpha, Beta, Gamma, Delta cho đến Omicron – cứ mỗi lần virus "patch" lỗi, là một làn sóng dịch mới lại tràn về.
Giờ đây, ngay trong chính "hệ sinh thái" Omicron (BA.1), các nhà khoa học cho biết virus corona đang tạo ra cả một "server phụ" mới luôn. Các biến thể con (subvariant) của Omicron đang liên tục "battle royale" thay thế nhau:
Khi BA.2 (Omicron "stealth mode") đè bẹp chủng Omicron đầu tiên (BA.1), khả năng lây của nó tăng tận 60% luôn nha! BA.3 là một chủng virus hiếm hoi, cho chúng ta khoảng nghỉ ngơi tí khi làn sóng BA.2 lắng xuống. Nhưng cái feeling "dịch hết rồi" chỉ là ảo tưởng thôi
Với sự xuất hiện của BA.4 và BA.5, hai biến thể này đang nổi lên như một làn sóng dịch mới ở khắp nơi trên thế giới. Tới 56% số người nhiễm COVID-19 tại Mỹ hiện giờ là từ biến thể BA.5, cộng thêm 17% nhiễm BA.4:
Tại Pháp, 59% ca nhiễm mới là BA.5. Biến thể này cũng đang "top trending" ở Anh và Đức. Theo WHO, BA.5 và BA.4 đã lan ra hơn 60 quốc gia rồi đó!
Còn ở Việt Nam, theo Bộ Y tế thì chúng ta vẫn đang trong làn sóng BA.2 – với triệu chứng nhẹ và đã được kiểm soát. Nhưng mà... những ca nhiễm BA.5 đầu tiên cũng đã được ghi nhận trong cộng đồng rồi nha các bạn ơi
Vậy BA.5 nguy hiểm level nào, và nó có thể gây ra chuyện gì trong thời gian tới? Cùng tìm hiểu liền!
Nguồn gốc "đặc biệt" của BA.5: Biến thể thế hệ 3 của "vũ trụ" Omicron
Fun fact: Nhiều người nghĩ Omicron là một biến thể đơn lẻ, nhưng thực ra không phải đâu! Nó là cả một "boyband" gồm 3 thành viên (hay nói cho khoa học là 3 biến thể con cùng xuất phát từ một virus mẹ):
BA.1, BA.2 và BA.3 cùng debut vào cuối tháng 11/2021 tại Nam Phi. Cả ba đều có sự khác biệt trên gen, đủ để có 3 cái tên riêng trong bảng chữ cái Hy Lạp.
Nhưng không hiểu sao WHO lại gom chúng vào một nhóm, cả ba đều được gọi là biến thể phụ của Omicron. Trong đó, BA.1 nhanh chóng "diss" biến thể Delta và trở thành làn sóng lây nhiễm mạnh nhất từ đầu năm 2022.
BA.2 sau đó "lên ngôi", được mệnh danh là Omicron "tàng hình" và gây ra làn sóng tiếp theo. Đây chính là biến thể đẩy tình hình dịch ở Việt Nam lên đỉnh vào tháng 3-4, và cho đến giờ vẫn đang "dominate" nước ta.
BA.3 thì... flop. Dù xuất hiện cùng BA.1 và BA.2, nhưng bị cả hai "bully" và không gây được tiếng vang gì. Cho đến khi BA.4 và BA.5 xuất hiện vào tháng 1-2 ở Nam Phi, cả hai này được coi là "gen 3" hay thế hệ cháu của Omicron, vì chúng đều tiến hóa từ nhánh BA.2.
BA.4 và BA.5 mang nhiều đột biến giống hệt BA.2. Ngoài ra còn có thêm các đột biến mới khác BA.2 nhưng lại giống hệt nhau trên protein gai S. Nên người ta thường nhắc đến chúng như một cặp đôi.
Một số nhà khoa học thậm chí gọi luôn là BA.4/5 cho nhanh. Tuy nhiên BA.5 vẫn có vài đột biến khác BA.4 ở phần thân virus (không phải ở gai S). Protein gai S là thứ virus dùng để "hack" vào tế bào và lây nhiễm. Nếu đột biến xảy ra ở đây, virus sẽ dễ xâm nhập hơn.
Hơn nữa, những đột biến này còn giúp virus "lướt qua" hệ miễn dịch. Và vì vaccine được thiết kế dựa trên protein gai S, nên các đột biến này cũng có thể làm giảm hiệu quả vắc-xin nữa
Hiệu năng lây lan của BA.5: Gấp đôi Omicron, gấp 6 lần chủng đầu tiên, ngang... bệnh sởi luôn!
BA.5 cùng BA.4 hiện được cho là "thủ phạm" khiến ca nhiễm COVID-19 tăng vọt ở nhiều nước, đặc biệt là Mỹ và Châu Âu.
"Tình hình đang đi xuống dốc không phanh", Jason Salemi – phó giáo sư dịch tễ học tại Đại học Nam Florida cho biết. "Rõ ràng là Covid vẫn chưa game over. Chúng tôi đang chứng kiến số ca bệnh và nhập viện tăng đáng kể khắp nước Mỹ"
Theo CDC Mỹ, hiện cứ 3 người Mỹ thì 1 người sống ở vùng có nguy cơ COVID-19 từ trung bình trở lên. Và cứ 5 người thì 1 người có nguy cơ cao.
Phó giáo sư Salemi cho biết đây là tỷ lệ cao nhất từ tháng 2 đến giờ. Hiện có hơn 100.000 ca COVID-19 mới được xác nhận ở Mỹ mỗi ngày – và tỷ lệ này đã duy trì suốt 6 tuần qua rồi đó!
Tại Châu Âu cũng không khả quan hơn. Theo Đại học Johns Hopkins, tỷ lệ nhiễm COVID ở Châu Âu tăng từ 33 ca/100.000 dân lên 57 ca/100.000 dân tuần trước. Đây là mức tăng 70% và là mức tăng mạnh nhất thế giới
Trung tâm Phòng chống Dịch bệnh Châu Âu dự đoán BA.4/5 sẽ chiếm ưu thế khu vực này vào cuối tháng 7.
Adrian Esterman – giáo sư Thống kê Sinh học tại Đại học South Australia cho biết độ lây lan của BA.5 có thể đo bằng hệ số R0.
R0 là số người trung bình mà một ca nhiễm ban đầu có thể lây ra, trong quần thể không có miễn dịch (chưa tiêm vaccine hoặc chưa từng nhiễm COVID).
So sánh nhanh nè:
• Chủng SARS-CoV-2 ban đầu ở Vũ Hán: R0 = 3,3
• Biến thể Delta: R0 = 5,1
• Omicron (BA.1): R0 = 9,5
• Biến thể BA.2: R0 = 13,3
• BA.4/5: R0 = 18,6
Điều này có nghĩa là hệ số lây nhiễm của BA.5 đã ngang ngửa virus sởi rồi – loại virus lây lan mạnh nhất trong lịch sử loài người luôn!
BA.5: "Tính năng" nổi bật là thoát miễn dịch và tái nhiễm
Con đường "lên đỉnh" của BA.5 không chỉ nhờ hệ số lây nhiễm cao (tính trên người chưa có miễn dịch), mà còn nhờ khả năng thoát miễn dịch của nó – tức là gây tái nhiễm cho cả những người đã nhiễm các biến thể trước và cả người đã tiêm vaccine rồi
Tái nhiễm được định nghĩa là đợt nhiễm COVID mới sau ít nhất 12 tuần (3 tháng) kể từ lần nhiễm cuối. Khoảng thời gian này được tính vì nhiều người sau khi khỏi bệnh vẫn tiếp tục "thải" virus ra ngoài nhiều tuần.
Trevor Bedford – nhà virus học tại Trung tâm Nghiên cứu Ung thư Fred Hutchinson, cho biết một biến thể lây lan nhanh không chỉ vì nó tìm được "host" mới nhanh hơn, mà còn vì nó vượt qua được hệ thống phòng thủ của "host" cũ tốt hơn.
Đặc tính đó – gọi là khả năng trốn tránh/thoát miễn dịch – chính là thứ đã giúp Omicron đầu tiên (BA.1) "flex" hơn Delta và chiếm ưu thế vào mùa đông năm ngoái. Giờ đây, chính khả năng này cũng giải thích tại sao BA.5 lại đang trending up như vậy.
Khi tiêm vaccine hoặc bị nhiễm bệnh, cơ thể phát triển kháng thể có thể "block" virus bằng cách bám vào protein gai S của nó — một lần nữa nhắc lại, đây là protein trên bề mặt virus dùng để nhận diện và lây nhiễm tế bào của chúng ta.
Nguồn: soha.vn