Có một câu đùa trong buổi trò chuyện gần đây giữa Ben Thompson (Stratechery) và Rene Haas - CEO của Arm, nghe vui nhưng lại chuẩn không cần chỉnh Thompson nói đại ý rằng Haas từng là CEO duy nhất ông phỏng vấn mà công ty chỉ việc... ngồi ăn tiền bản quyền sở hữu trí tuệ (IP), còn giờ thì Haas "chỉ là một gã làm chip không nhà máy khác thôi, giống Jensen Huang của NVIDIA hay Cristiano Amon của Qualcomm". Haas cười trừ rồi thừa nhận: "Ừ đúng rồi đó"
Và đó chính là lý do khiến chuyện này đáng để mình ngồi lại phân tích kỹ nè. Arm - công ty suốt 35 năm nay chỉ việc cấp phép kiến trúc vi xử lý (ISA - Instruction Set Architecture) cho người khác đi sản xuất, giờ tự mình thiết kế và bán ra một con chip hoàn chỉnh luôn rồi Với một hãng mà mô hình kinh doanh vốn được xây trên nguyên tắc "không bao giờ cạnh tranh với khách hàng", đây không phải một bước đi nhỏ đâu nhé!
Từ liên doanh làm CPU cho PDA đến trái tim của mọi thiết bị di động
Arm ra đời từ một liên doanh giữa Acorn Computer, Apple và VLSI Technology, với mục tiêu ban đầu chỉ là thiết kế một CPU tiêu thụ điện ít để chạy trên các thiết bị hỗ trợ cá nhân (PDA) đời đầu. Vì đó là một kiến trúc CPU đa dụng, không được tối ưu cho riêng một tác vụ nào, Arm buộc phải mò mẫm tìm ra thế mạnh của mình theo thời gian - cứ làm đi, tìm ra thứ mình giỏi, rồi bám vào khách hàng nào cần đúng thứ đó thôi
Thế mạnh đó hóa ra là hiệu năng trên mỗi watt điện tiêu thụ. Amazon là bên đặt cược sớm nhất khi ra mắt dòng chip Graviton dùng kiến trúc Arm cho trung tâm dữ liệu vào năm 2019, sau đó Google có Axion và Microsoft có Cobalt. Theo Haas, hơn 50% khối lượng triển khai mới trên nền tảng đám mây của Amazon hiện nay đã chạy trên nền Arm rồi đó, một phần lớn nhờ làn sóng phần mềm "cloud-native" - tức phần mềm được viết mới hoàn toàn để chạy trên hạ tầng đám mây, không phải các hệ thống cũ vẫn còn cõng theo mã COBOL hay chạy tại chỗ (on-prem) như ngày xưa.
Từ cấp phép IP đến CSS, rồi đến việc tự làm chip cho Meta
Bước trung gian trước khi Arm quyết định tự sản xuất chip là mô hình CSS: Compute Subsystem - tức thay vì chỉ bán từng khối thiết kế rời rạc, Arm gói toàn bộ hệ thống con điện toán thành một gói hoàn chỉnh hơn để khách hàng tích hợp nhanh hơn vào chip hệ thống trên chip (SoC) của họ.
Và rồi mối quan hệ hợp tác với Meta đã mở ra một hướng đi mới cho Arm Câu chuyện với Meta (Facebook) bắt đầu từ CSS. Theo lời Haas, khoảng giữa năm 2025, Meta tìm đến Arm để bàn về việc triển khai CSS cho trung tâm dữ liệu AI của họ, nhưng cuộc trò chuyện dần chuyển hướng sang một câu hỏi khác: thay vì Meta tự cấp phép rồi tự thiết kế, liệu Arm có thể trực tiếp làm luôn con chip đó không? Lý do, theo Haas, đơn giản là bài toán lợi tức đầu tư (ROI): Meta đã có nhiều đội ngũ làm những dự án chip nội bộ khác như MTIA - chip tăng tốc AI tự phát triển của Meta rồi, nên câu hỏi đặt ra là có đáng để tự làm thêm một con chip nữa hay để Arm làm thay cho tiện
Kết quả là con chip đầu tiên theo mô hình mới, được gọi là Arm AGI CPU, ra đời, và nó hoạt động ngay từ lần đầu, sẵn sàng đưa vào sản xuất luôn. Arm công bố bước ngoặt này tại sự kiện mang tên "Arm Everywhere" - buổi giới thiệu sản phẩm độc lập đầu tiên trong lịch sử công ty, thay vì đi ké các sự kiện như Computex như thường lệ. Haas mô tả đây là "một ngày mang tính bước ngoặt" đối với Arm.
Vì sao CPU vẫn quan trọng trong thời đại mà mọi người chỉ nói về GPU
Một phần lý do Arm tin vào canh bạc này nằm ở niềm tin rằng CPU vẫn giữ vai trò then chốt trong hạ tầng AI, dù phần lớn sự chú ý của ngành đổ dồn vào các bộ tăng tốc AI (GPU) như của NVIDIA. Haas dùng một hình ảnh khá đắt: khối lượng token được sinh ra giờ nhiều đến mức phải tính "theo cân, theo xe tải" luôn , và ông tin rằng trong tương lai gần, mỗi nhân xử lý trong CPU có thể sẽ tự chạy một tác nhân AI riêng, khởi động một tiến trình ảo hóa, xử lý xong việc rồi nghỉ - nghĩa là số lượng nhân và hiệu năng trên mỗi nhân sẽ ngày càng quan trọng hơn.
Ngoài ra, việc so sánh với NVIDIA cũng thú vị: NVIDIA có Vera, con CPU đồng hành với GPU Rubin của họ, sử dụng kết nối chuyên dụng NVLink Fusion và bộ nhớ LPDDR (bộ nhớ tốc độ thấp tối ưu cho tiết kiệm điện), thiết kế cho các cụm máy chủ làm mát bằng chất lỏng quy mô lớn - cụ thể là cụm 256 CPU của NVIDIA được Haas nhắc tới như một ví dụ. Trong khi đó, con chip đầu tiên Arm làm cùng Meta lại nhỏ hơn nhiều, làm mát bằng khí, và dùng bộ nhớ DRAM tiêu chuẩn thay vì LPDDR. Đây là một lựa chọn thiên về chi phí và băng thông, chứ không chạy theo hướng "càng mạnh càng tốt" ngay từ đầu.
Rủi ro: Arm không có nhà máy, và xung đột lợi ích không thể tránh khỏi
Cái giá phải trả cho bước đi này là rủi ro thực sự đó các bạn ơi Arm không sở hữu nhà máy sản xuất bán dẫn, nên phải làm việc qua một đối tác thiết kế chip chuyên dụng (ASIC) để giữ chỗ sản lượng gia công. Khi được hỏi liệu có lo ngại nếu mảng kinh doanh chip này phát triển vượt quá khả năng sản xuất hay không, Haas thừa nhận đó là một rủi ro có thật, đặc biệt trong bối cảnh bộ nhớ băng thông cao (HBM - High Bandwidth Memory) đang là điểm nghẽn chung của toàn ngành khi nhu cầu CPU tăng kéo theo nhu cầu bộ nhớ tăng theo.
Nguồn: tinhte.vn