Từ tháng 3 đến giờ, feed của bạn chắc đã ngập tràn những bức ảnh AI mang phong cách hoạt hình đặc trưng của Studio Ghibli rồi đúng không nào? Chỉ 1 giờ sau khi ChatGPT tích hợp tính năng tạo ảnh, nền tảng này đã "flex" hơn 1 triệu người dùng mới - con số mà trước đó phải mất tới 5 ngày mới đạt được! Lượt tải app tăng vọt 11%, người dùng hoạt động hằng tuần tăng 5% và tổng số người dùng vượt mốc 150 triệu. Nguyên nhân? Chính là cơn sốt Ghibli này đây!
Ở Ấn Độ - thị trường phát triển nhanh nhất của ChatGPT, hơn 130 triệu người dùng đã tạo ra hơn 700 triệu hình ảnh (con số này khủng vãi chưởng luôn ). Tại Hàn Quốc, số người dùng hoạt động hằng ngày đạt kỷ lục 1,25 triệu vào đầu tháng 4, một phần nhờ vào sự phổ biến của các gợi ý tạo ảnh theo phong cách Ghibli. Những con số này cho thấy công nghệ đang thay đổi cách mọi người ghi lại cuộc sống thường ngày - giúp bạn bước vào thế giới hoạt hình đầy mộng mơ chỉ với vài dòng lệnh thôi!
Còn ở Việt Nam thì sao? Gen Z mình cũng hào hứng "cosplay" những địa điểm quen thuộc theo phong cách Ghibli, nhưng không "hot" như các nước khác. Theo hai giảng viên RMIT Việt Nam - Tiến sĩ Soumik Parida và Tiến sĩ Adhvaidha Kalidasan - đây lại là cơ hội để thương hiệu trong nước "nghĩ ra nghĩ lại" về cách phản ứng với các trào lưu toàn cầu.
"Thay vì chạy theo phong trào, thương hiệu Việt có thể tiếp tục khám phá và đầu tư vào cách kể chuyện bằng hình ảnh riêng. Vấn đề không nằm ở chuyện theo kịp công nghệ, mà là trung thành với ý tưởng sáng tạo", Tiến sĩ Parida chia sẻ.
Tiến sĩ Kalidasan cũng thêm: "Những lúc như thế này nhắc nhở chúng ta rằng không phải lúc nào cũng cần chạy theo xu hướng. Đôi khi những câu chuyện có tác động mạnh mẽ nhất lại đến từ việc trân trọng tính độc đáo của riêng chúng ta"
Khi nghệ thuật AI đặt ra câu hỏi về đạo đức và bản sắc
Đằng sau những bức ảnh xinh đẹp ấy là cả một rổ vấn đề về quyền tác giả, quyền riêng tư dữ liệu và tác động của AI sáng tạo khi tính thẩm mỹ bị thương mại hóa bởi các thương hiệu toàn cầu. Cả hai chuyên gia đều cho rằng xu hướng có vẻ "vui vẻ lây lan" này thực chất ẩn chứa những vấn đề văn hóa sâu sắc hơn nhiều.
"Người ta không chỉ tạo ra hình ảnh phong cách Ghibli cho vui", Tiến sĩ Parida nhận xét. "Một số thương hiệu đang dùng phong cách này để bán sản phẩm mà không cân nhắc đến bối cảnh văn hóa hay nguồn gốc nghệ thuật của nó".
Xu hướng này hút khách vì cho phép mọi người "phủ filter" cuộc sống thường nhật theo cách lãng mạn và dễ chịu hơn. "Nó tạo cơ hội để mọi người nhìn cuộc sống của mình qua một lăng kính mềm mại hơn. Những khiếm khuyết của thực tại được thay thế bằng hình ảnh mơ mộng, trau chuốt", Tiến sĩ Kalidasan giải thích.
Nhưng plot twist ở đây là: sự "thẩm mỹ hóa" này đi kèm với rủi ro khi người dùng chia sẻ hình ảnh cá nhân với các nền tảng AI mà không suy nghĩ kỹ Ít ai nhận ra rằng những hình ảnh đó có thể bị lưu trữ, tái sử dụng, hoặc thậm chí dùng để huấn luyện các hệ thống AI trong tương lai!
Tiến sĩ Parida chỉ ra sự tương phản rõ nét giữa phong cách vẽ tay nguyên bản của Ghibli và cách AI "ctrl C + ctrl V" hàng loạt: "Một cảnh đám đông dài bốn giây trong The Wind Rises phải mất đến 15 tháng vẽ bằng tay. Ghibli không chỉ là hình ảnh mà còn là tinh thần kể chuyện bằng sự kiên nhẫn. AI có thể bắt chước hình thức, nhưng không thể sao lại phần hồn"
Dù vài thương hiệu quốc tế có triển khai đúng tinh thần Ghibli, nhưng phần lớn chỉ dùng hình ảnh một cách... hời hợt. "Nhiều chiến dịch chỉ dừng ở lớp vỏ thẩm mỹ của hình ảnh, mà không kết nối được với triết lý hay nét văn hóa đặc trưng đằng sau chúng", Tiến sĩ Parida nói.
Tiến sĩ Kalidasan lo ngại về nguy cơ thẩm mỹ bị đồng hóa: "Chúng ta đang sống trong thời đại mà mọi thứ bắt đầu giống nhau. Khi Ghibli – hay bất kỳ phong cách hình họa nào – bị sao chép hàng loạt, nó có thể làm lu mờ sự đa dạng của các nền văn hóa hình ảnh của từng địa phương".
"Bản thân việc chọn không chạy theo trào lưu cũng là một hình thức sáng tạo có trách nhiệm", bà nhận định. "Đó là lựa chọn của những người làm sáng tạo hiểu rõ bản sắc của mình và không để bị cuốn vào guồng quay thẩm mỹ toàn cầu chỉ vì đó là xu hướng"
Người làm sáng tạo và giáo dục có thể làm gì?
Tiến sĩ Parida nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đặt câu hỏi đạo đức trước khi "mượn" phong cách của người khác: "Hãy tự hỏi: Ai là người tạo ra phong cách này? Vì sao nó đẹp? Tôi có quyền sử dụng nó không? Tôi có tôn trọng nguồn gốc của nó không hay chỉ tận dụng sự quen thuộc của nó?"
Ông cũng kêu gọi những người làm sáng tạo cần cưỡng lại sự tiện lợi của AI: "Nếu bạn dùng một công cụ chỉ vì nó đang thịnh hành hoặc dễ dùng, hãy dừng lại. Sáng tạo không phải là đi nhanh, mà là suy nghĩ thấu đáo"
Còn Tiến sĩ Kalidasan thì nhấn mạnh vai trò của giáo dục. Bà cho rằng các trường đại học không nên chỉ dạy kỹ năng chuyên môn mà còn cần xây dựng nhận thức đạo đức.
"Sinh viên phải học cách đặt câu hỏi trước khi sáng tạo: Hình ảnh này đến từ đâu? Nó đại diện cho nền văn hóa nào? Việc sử dụng nó có thể gây tổn thương hoặc xuyên tạc điều gì không? Sáng tạo không nên bị giới hạn nhưng nên bắt đầu từ sự thấu cảm"
Bà còn cảnh báo về rủi ro khi người dùng chia sẻ dữ liệu mà chưa hiểu rõ hậu quả: "Chỉ vì người dùng đánh dấu 'đồng ý' không có nghĩa là họ hiểu hệ quả. Chúng ta cần giúp người dùng đưa ra lựa chọn có hiểu biết, thay vì chỉ chấp nhận những điều khoản mơ hồ".
Cả hai chuyên gia đều đồng ý: nếu các nền tảng AI không tự điều chỉnh một cách minh bạch, thì các nhà sáng tạo, người làm giáo dục, sinh viên và thương hiệu cần đặt ra những giới hạn đạo đức và định hình "la bàn" cho sáng tạo số
Nguồn: svvn.tienphong.vn