Chuẩn bị tâm lý đi các bạn ơi, vì AI vừa flex một skill mới cực gắt: thiết kế virus! Theo BBC, team nghiên cứu từ ĐH Stanford vừa thả thính một thành tựu khủng - tạo ra thành công 16 loại virus hoàn toàn mới nhờ sức mạnh của trí tuệ nhân tạo. Và plot twist là những virus này còn tự sao chép được trong lab luôn á!
Đây là lần đầu tiên trong lịch sử AI thiết kế thành công các bộ gen hoàn chỉnh, đánh dấu một cột mốc bom tấn trong khoa học. Các chuyên gia cho rằng nghiên cứu này chứng minh AI giờ đã đủ trình để thiết kế các hệ thống sinh học mới lạ không hề tồn tại trong tự nhiên. Kết quả nghiên cứu đã được đăng trên tạp chí Science - tức là đã được verify kỹ lưỡng rồi nha!
Nghe qua thì có vẻ hơi... đáng lo phải không? Liệu nhân loại có đang tự mở "chiếc hộp Pandora" chứa đầy rủi ro sinh học không đây? Nhưng mà chill đã các bạn! Nhóm nghiên cứu cho biết họ đã cẩn thận loại bỏ dữ liệu về các loại virus gây hại cho con người khỏi tập dữ liệu huấn luyện AI rồi. Về lý thuyết, mô hình này không thể tạo ra "vũ khí sinh học" đâu.
Tuy nhiên không phải vì thế mà có thể chủ quan nha! Nhóm nghiên cứu cũng thừa nhận thành tựu này đặt ra những câu hỏi cực kỳ quan trọng về an toàn sinh học, kiểm soát sinh học và an ninh sinh học. Các chuyên gia từ ĐH Johns Hopkins và ĐH Imperial College London đã lên tiếng kêu gọi tăng cường các khuôn khổ pháp lý về an toàn sinh học luôn rồi.
AI thiết kế virus như thế nào? Behind the scenes nè!
Để hiểu vì sao thành tựu này xịn xò đến vậy, mình phải tìm hiểu cách AI làm việc đã. Các mô hình AI được sử dụng trong nghiên cứu này có tên là Evo1 và Evo2. Brian Hie, giáo sư trợ lý tại ĐH Stanford, giải thích với BBC rằng các mô hình này hoạt động tương tự như ChatGPT vậy. Nhưng thay vì dự đoán chuỗi văn bản, Evo1 và Evo2 lại dự đoán "ngôn ngữ của sự sống" - tức là các trình tự DNA! Nghe xịn sò ghê chưa?
Nhóm nghiên cứu đã chọn ra 302 thiết kế hứa hẹn nhất do AI tạo ra và tổng hợp chúng trong phòng thí nghiệm. Kết quả là 16 trong số đó được xác nhận có khả năng tiêu diệt hiệu quả vi khuẩn E. coli - loại vi khuẩn gây tiêu chảy, ngộ độc thực phẩm hay nhiễm trùng đường tiết niệu khi vệ sinh kém đó.
Samuel King, một nghiên cứu sinh trong nhóm, kể lại với BBC khoảnh khắc họ nhận ra thí nghiệm đang thành công: Các thể thực khuẩn (bacteriophage) được đặt trên đĩa Petri có chứa lớp vi khuẩn, và các nhà khoa học bắt đầu quan sát thấy những "vùng trong suốt" xuất hiện - dấu hiệu cho thấy các loại virus mới đang lây nhiễm và tiêu diệt vi khuẩn. "Điều này thực sự vô cùng phấn khích", King chia sẻ.
Theo nhóm nghiên cứu, mô hình AI này được huấn luyện bằng mã di truyền từ virus, vi khuẩn, thực vật và con người, sau đó được tối ưu hóa để tạo ra các thể thực khuẩn - loại virus chỉ lây nhiễm các chủng vi khuẩn cụ thể thôi.
Vậy tạo ra virus bằng AI có ý nghĩa gì với sức khỏe con người?
Đây mới là phần hype nhất nè! Nhóm nghiên cứu tin rằng việc phát triển các thể thực khuẩn mới có thể mở ra những phương thức điều trị mới cho các ca nhiễm trùng kháng kháng sinh. Trong một cuộc phỏng vấn, Brian Hie cho biết công nghệ này có tiềm năng cải thiện đáng kể sức khỏe con người thông qua việc phát triển các loại thuốc và liệu pháp mới.
GS Marc Güell từ Phòng thí nghiệm Sinh học Tổng hợp, ĐH Pompeu Fabra (Tây Ban Nha) chỉ ra rằng điều này mở ra cơ hội ứng dụng công nghệ để giải quyết những thách thức lớn của nhân loại. Ví dụ như phát triển thể thực khuẩn để chống lại bệnh tật, enzyme để điều trị rối loạn di truyền và kháng thể cho liệu pháp miễn dịch.
GS Patrick Cai, Trưởng bộ môn Genomics Tổng hợp, Viện Công nghệ Sinh học Manchester lưu ý rằng ý nghĩa của nó không chỉ dừng lại ở các thể thực khuẩn. Nó chứng minh rằng các mô hình ngôn ngữ bộ gen đang bắt đầu học được những nguyên tắc thiết kế được mã hóa bởi quá trình tiến hóa, từ đó mở đường cho việc viết bộ gen với sự hỗ trợ của AI.
Tóm lại, đây là một bước tiến siêu to khổng lồ nhưng cũng cần phải thận trọng cực kỳ. Công nghệ thì xịn rồi, giờ cần khuôn khổ pháp lý phù hợp để đảm bảo an toàn nữa thôi! ️
AI thiết kế virus sinh học mới
ứng dụng AI trong y học và điều trị
rủi ro an toàn sinh học từ công nghệ mới
tác động của AI đối với an ninh sinh học
khuyến nghị tăng cường kiểm soát pháp lý về sinh học
Nguồn: svvn.tienphong.vn