Hai thí nghiệm tư tưởng triết học sẽ dẫn chúng ta vào một loạt câu hỏi xoay quanh tâm trí con người và trí tuệ nhân tạo đây các bạn ơi
Việc xây dựng một AI giống con người thường bắt đầu bằng việc... "mổ xẻ" chính chúng ta. Lấy ví dụ từ dấu vân tay chẳng hạn.
Lúc rửa bát, bạn tự động điều chỉnh độ bám của ngón tay trên từng chiếc đĩa, cốc và thìa có xà phòng. Mọi thứ cứ hoạt động mượt mà, không cần suy nghĩ vì chúng ta làm theo... phản xạ. Không ai có phương trình nào giải thích được chuyện này vì đối với mọi người thì nó dường như không quá quan trọng. Mọi thứ đơn giản là cứ hoạt động thôi. Nhưng khi robot xuất hiện thì mọi chuyện bắt đầu phức tạp rồi
Để robot làm được điều này - giữ đĩa bằng tay một cách chắc chắn - chúng ta phải tìm ra chính xác điều gì đang xảy ra và biến kiến thức đó thành những đoạn code. Việc giải mã dấu vân tay đang là vấn đề hot hiện nay và các nhà nghiên cứu đang cố gắng tìm ra một định luật vật lý mới để giải thích nó.
Theo một nghĩa nào đó, kiến thức vật lý và khả năng code các đặc điểm của con người là điều kiện tiên quyết để lập trình robot. Và điều đó đặt ra một câu hỏi quan trọng cho tương lai của những AI giống thật: Có những khía cạnh nào của ý thức con người sẽ không bao giờ đáp ứng được các tiêu chí này không?
Có vẻ như, theo một số triết gia, câu trả lời là CÓ. Và để làm rõ vấn đề, hãy cùng tham khảo hai thí nghiệm về tư tưởng có thể thay đổi hoàn toàn suy nghĩ và tâm trí của bạn đấy. Tất nhiên, bạn có thể đồng ý. Hoặc không.
Một cô gái tên Mary sống trong một ngôi nhà nhỏ. Cô chưa bao giờ rời khỏi nhà. Khi cô nhìn xung quanh nơi ở của mình và ra ngoài cửa sổ, mọi thứ đều xuất hiện màu đen, trắng hoặc xám xịt. Mary không thể nhìn thấy màu sắc khác, nhưng cô thường tự hỏi: "Những người trên TV đen trắng của mình muốn biểu đạt gì khi họ nói về hoa hồng đỏ?"
Giả sử phòng của Mary có một thư viện ma thuật. Nơi này chứa các cuốn sách với mọi thông tin về màu đỏ. Và để làm dịu cơn khát kiến thức, Mary đọc tất cả luôn.
Cô tìm hiểu về các bước sóng điện từ màu đỏ, việc màu đỏ thẫm khiến mọi người cảm thấy thế nào, những mô tả rõ ràng nhất về màu đỏ tươi, các phép loại suy về quả anh đào và bất cứ thứ gì bạn có thể nghĩ đến. Có thể nói, không ai biết nhiều về màu đỏ hơn Mary. Sau đó, khi đọc xong... Mary quyết định bước ra khỏi nhà.
Và wow
Trước sự ngạc nhiên của Mary, cô nhìn thấy màu sắc. Cô chưa bao giờ mù màu đâu. Ngôi nhà, đồ nội thất và các thiết bị điện tử của cô hóa ra chỉ đơn giản là được xây dựng bằng màu đen và trắng, và cửa sổ của cô lọc thế giới bên ngoài bằng hệ màu đơn sắc.
Sau đó, bất ngờ lớn xảy ra. Mary nhìn thấy một quả táo đỏ, màu sắc nằm trong chuyên môn kiến thức của cô. Cô há hốc mồm. Cô học được điều gì đó mới về màu đỏ. Nhưng... sao lạ vậy? Tại sao kiến thức này lại không có ở đâu đó trong thư viện của cô? Thư viện có mọi thứ mà người ta có thể tìm hiểu về màu đỏ mà nhỉ?
Câu chuyện này kể về thí nghiệm suy luận nổi tiếng từ năm 1986, mang tên "Điều Mary không biết" của nhà triết học Frank Jackson. Và phần kiến thức vô hình về màu đỏ mà Mary vừa thu thập được có tên là Qualia.
Qualia là gì?
Qualia là trải nghiệm chủ quan của mỗi người. Nói đơn giản, đó là những định nghĩa kiến thức chỉ có thể đạt được thông qua trải nghiệm có ý thức.
Nó giống như thông tin chủ quan bạn nhận được lần đầu tiên nghe bài hát yêu thích. Bạn có thể cảm thấy rùng mình dọc sống lưng và nói với bạn bè: "Bạn phải nghe nó để hiểu cảm giác đó."
Nó như làm nổ tung bộ não của bạn một cách kỳ diệu, theo cái cách mà sự am hiểu dù rất sâu về lý thuyết âm nhạc và khoa học âm thanh cũng không thể làm được. Và trước khi bạn bè của bạn nghe nó, họ sẽ không biết bài hát đó có thể mang lại cảm giác gì.
Qualia có thể là lý do tại sao ngay cả những nhà khoa học thần kinh, nhà tâm lý học và nhà thơ giỏi nhất cũng không thể giải thích được nỗi đau của sự tan vỡ, vì mọi ca từ và ngôn ngữ sẽ không đủ để khiến một người chưa bao giờ trải qua nỗi đau thực sự hiểu được nó
Và quay lại với Mary, tất cả thông tin kiến thức trên thế giới về màu đỏ không đủ để dạy cô khi nhìn vào màu sắc thực sự sẽ như thế nào. "Khi cô được đưa ra khỏi căn phòng đen trắng hoặc được đưa cho một chiếc TV màu, cô sẽ học được cảm giác như thế nào khi nhìn thấy một thứ gì đó màu đỏ", nhà triết học Jackson viết. "Điều này được mô tả một cách chính xác là học."
Mặc dù lý thuyết này đã được tung ra trong nhiều năm, nó vẫn là một lập luận khá phổ biến về cách một số kiến thức không thể diễn tả bằng ngôn ngữ và là duy nhất đối với ý thức con người. Điều đó có nghĩa là, nếu Qualia là một lực lượng thực sự, thì hoạt động bên trong của nó sẽ cực kỳ khó viết ra, ít nhất là qua những dòng code. Và nó cũng có thể là rào cản giữa con người và AI.
Mặt khác, cũng có thể là không. Có lẽ chúng ta sẽ giải mã nó bằng cách nào đó, như cách các nhà khoa học đang dần tìm hiểu về động lực bám của vân tay.
Nhưng chúng ta có thể làm điều đó không?
Câu trả lời hiện tại vẫn là: Chúng ta không biết. Các chuyên gia đã tranh luận theo cả hai hướng, và một số đã đưa ra những góc nhìn mới. Nhưng hầu hết đều bị mắc kẹt sau những bức tường giả thuyết, và sự thật là chưa có lời giải thích khoa học nào được đưa ra.
Chế tạo một robot có Qualia
Bây giờ, quay lại với câu chuyện của Mary, bạn có thể đã nghĩ đến một số quan điểm phản bác rồi. Rõ ràng, các thí nghiệm về tư tưởng thường có nhiều sơ hở và căn phòng của Mary cũng không ngoại lệ.
Một số lập luận phản bác đưa ra rằng bóng tối trong phòng có thể mang sắc tố màu. Những người khác thì nói rằng "thư viện ma thuật" sẽ cung cấp cho Mary kiến thức theo cách mà chúng ta không thể hiểu được.
Nhà triết học Daniel Dennett cũng đã đưa ra một quan điểm phản bác dựa theo luận điểm thứ hai. Dennett gợi ý rằng nếu Mary thực sự có tất cả thông tin về màu đỏ, thì cô có phải là người toàn tri không? Cô sẽ không chỉ đơn thuần biết về màu sắc như một con người bình thường. Về mặt lý thuyết, cô sẽ học về các "tiêu chuẩn" của màu đỏ, và nếu nó tồn tại, cô sẽ nhận ra nó như một phần trong khái niệm màu đỏ của chính mình. Và từ cách suy nghĩ này, chúng ta có thể ngoại suy rằng Qualia thực sự đã sẵn sàng để nâng cấp cho các hệ thống AI, chỉ là chúng ta vẫn chưa tìm ra cách để khai thác nó mà thôi.
Quan điểm này dường như có thể, nhưng nó cũng giống như việc đi vào một ngõ cụt. Chúng ta không thể biết chắc liệu Mary sẽ có sức mạnh như vậy hay không. Chúng ta không phải người toàn tri, vì vậy chúng ta thậm chí không biết những sức mạnh đó trông như thế nào. Do đó, theo Dennett, chúng ta hãy quên việc Mary là con người để loại bỏ những ràng buộc này.
Và giờ, hãy đón chào RoboMary
"Suy nghĩ về robot là một bài tập hữu ích, vì nó loại bỏ lý do rằng chúng ta chưa biết đủ về bộ não để nói những gì đang diễn ra có thể có liên quan, cho phép một loại chủ nghĩa lãng mạn về sức mạnh bí ẩn của bộ não len lỏi vào và làm mờ đi sự phán xét của chúng ta", Dennett viết.
Chào mừng bạn đến với thử nghiệm tư duy số hai nha!
RoboMary là một phiên bản của dòng robot có tên Mark 19, nhưng thật không may, nó được chế tạo không có khả năng nhìn màu và đang chờ nâng cấp. Cho đến lúc đó, "mắt" hay camera của RoboMary chỉ truyền tải thông tin bằng hai màu đen và trắng.
"Hệ thống camera đen trắng của RoboMary rất phù hợp để cô lập nó như Mary con người, và chúng ta có thể để cô đọc qua các tạp chí tâm sinh lý học và khoa học thần kinh bằng đôi mắt camera đen trắng của mình", Dennett đưa ra quan điểm.
Tại thời điểm này, RoboMary biết mọi màu được đưa vào hệ thống là gì và phản ứng với chúng theo cách chính xác như bất kỳ Mark 19 nào khác.
Và ngày trọng đại đã đến. Cảm biến màu của RoboMary được kích hoạt
"Cuối cùng, khi cô được cài đặt camera màu, tắt phần mềm chỉnh màu và mở mắt ra, cô nhận ra... không có gì thay đổi cả. Thực tế, cô phải kiểm tra lại để đảm bảo rằng mình đã cài đặt camera màu", Dennett viết. "Cô đã biết chính xác cô sẽ như thế nào khi nhìn màu sắc giống như cách những Mark 19 khác làm."
Bằng cách thay đổi cài đặt của mình, RoboMary dường như đã mô phỏng Qualia cho chính mình. Nhưng tạm dừng một chút để tưởng tượng ra một tình huống đáng sợ hơn nhiều. Điều gì sẽ xảy ra nếu RoboMary mở mắt... và mọi thứ đã khác?
Là con người, chúng ta bị hạn chế
Câu chuyện về Mary không dừng lại ở đây đâu nha.
Bất chấp hàng tấn sửa đổi khác nhau - một số trong đó đến từ chính triết gia Jackson để cải tiến lập luận ban đầu - công việc của triết gia Dennett cũng vô cùng tỉ mỉ.
Ông giải quyết vô số phản bác mà bạn có thể cảm thấy khi nghĩ về Mary và RoboMary, rồi sau đó đưa vào một kịch bản phức tạp không cho phép RoboMary can thiệp vào cài đặt của cô, để xem liệu Qualia có còn được bảo tồn hay không. Thậm chí có một phần tiếp theo báo cáo của Dennett có tựa đề "RoboDennett vẫn chưa biết điều gì."
Nguồn: soha.vn