Theo Fortune, từ xưa tới giờ, ác mộng lớn nhất của dân văn phòng là một sáng nọ thức dậy thấy... robot ngồi chiếm ngay vị trí của mình luôn Khi AI bùng nổ như hiện tại, ai cũng nghĩ các anh luật sư, chị kế toán hay các cao thủ tư vấn tài chính sắp "thất nghiệp hàng loạt" rồi.
Nhưng khoan đã! Torsten Slok - ông chuyên gia kinh tế trưởng tại Apollo Global Management lại có quan điểm "trái ngược hoàn toàn" luôn. Dựa trên một nghịch lý kinh tế đã 160 tuổi đời (!), ông tin rằng AI sẽ tạo thêm "nhiều" việc làm chứ không phải giảm đi nha các bạn
## Quay về năm 1865: Khi động cơ hơi nước "thay đổi cuộc chơi"
Để hiểu chuyện này, mình phải time travel về năm 1865 thôi. Hồi đó, nhà kinh tế học người Anh William Stanley Jevons phát hiện ra một chuyện "kỳ ma" lắm: Khi động cơ hơi nước Watt càng hiệu quả (nghĩa là đốt ít than hơn mà vẫn ra nhiều năng lượng), thế mà người ta... không hề dùng ít than đi tí nào cả
Ngược lại luôn á! Mức tiêu thụ than toàn cầu còn tăng "vèo vèo" vì năng lượng rẻ và xịn khiến vô số ngành công nghiệp mới được sinh ra mà trước đó chưa từng có.
Đó chính là **"Nghịch lý Jevons"** đấy. Áp dụng vào 2026 này, Torsten Slok gọi nó là "Hiệu ứng việc làm Jevons" luôn.
Trong case này, lao động giống như than đá, còn AI là động cơ hơi nước ấy mà. Khi chi phí cho các công việc chuyên môn như lập hồ sơ pháp lý, thẩm định kế toán hay xây dựng mô hình tài chính giảm "sập sàn" nhờ AI, thị trường cho các dịch vụ này sẽ... mở rộng chứ không thu hẹp đâu nha!
"Khi động cơ hơi nước giúp việc sử dụng than hiệu quả hơn, nước Anh không đốt ít than đi, họ đốt nhiều hơn. Mô hình tương tự đang xảy ra với các dịch vụ pháp lý, tư vấn và tài chính giá rẻ hơn", Slok nhấn mạnh trong báo cáo gửi các nhà đầu tư.
Lập luận của Slok "đánh úp" luôn niềm tin phổ biến tại Thung lũng Silicon đó. Một nghiên cứu gần đây của Anthropic cho thấy AI đã có khả năng tự động hóa phần lớn các tác vụ của luật sư và kế toán rồi. Nhưng plot twist ở chỗ: Khi một dịch vụ trở nên rẻ hơn và dễ tiếp cận hơn, nó sẽ tạo ra nhu cầu mới luôn!
Hãy tưởng tượng nè: Trước kia chỉ các tập đoàn lớn mới dám thuê tư vấn luật, giờ mọi doanh nghiệp nhỏ hay cá nhân đều có thể tiếp cận các bản ghi nhớ pháp lý hoặc mô hình tài chính phức tạp với chi phí "hạt dẻ"
Sự bùng nổ này có thể mở ra những biên giới mới cho sản xuất công nghiệp và dịch vụ, tương tự như cách động cơ hơi nước đã làm ngày xưa vậy.
Dữ liệu thực tế đang "chống lưng" cho giả thuyết này đấy! Theo báo cáo từ Vanguard vào tháng 12/2025, khoảng 100 ngành nghề tiếp xúc nhiều nhất với AI lại đang có kết quả kinh doanh vượt trội so với phần còn lại về cả tốc độ tăng trưởng việc làm lẫn tăng lương thực tế.
Thay vì thay thế con người, AI đang thúc đẩy năng suất và chuyển dịch lao động sang các hoạt động có giá trị cao hơn nữa
## Gen Z: Cơ hội hay "ác mộng"?
Mặc dù bức tranh tổng thể có vẻ "sáng sủa", nhưng thực tế đối với những bạn trẻ vừa tốt nghiệp lại phức tạp hơn nhiều nha. Tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên từ 20-24 tuổi đã giảm từ mức 9,2% hồi tháng 9 xuống còn 5,6% vào tháng 3 vừa qua.
Theo Slok, điều này không hẳn đến từ việc các công ty lớn tăng cường tuyển dụng, mà là do làn sóng khởi nghiệp của Gen Z đó mọi người ơi!
Fortune cho biết số lượng doanh nghiệp mới được thành lập hàng tuần đang ở mức cao kỷ lục trong lịch sử Mỹ luôn. Những bạn trẻ "tech-savvy" đang tự mình khởi nghiệp ngay tại phòng ngủ, cạnh tranh trực tiếp với các ông lớn nhờ sức mạnh hỗ trợ từ AI.
Tuy nhiên, số liệu từ Cục Dự trữ Liên bang New York (Fed) lại chỉ ra một "mảng tối": Tỷ lệ thiếu việc làm (underemployment) của sinh viên mới tốt nghiệp đã chạm mức 42,5% vào cuối năm 2025, mức cao nhất kể từ năm 2020 rồi
AI có thể không "sa thải" người trẻ ngay lập tức, nhưng nó đang âm thầm đóng cánh cửa tuyển dụng ở các vị trí sơ cấp (entry-level). Thay vì thuê 10 bạn thực tập để rà soát văn bản, giờ các công ty chỉ cần một nhân viên cấp cao sử dụng AI thôi.
Cuộc tranh luận vẫn chưa có hồi kết đâu nha. Trong khi nhiều người lo lắng, các "ông trùm" công nghệ lại tỏ ra tự tin về tương lai của thị trường lao động lắm. CEO Nvidia Jensen Huang tin rằng công ty ông sẽ có nhiều nhân sự hơn và nhiều đại lý AI hơn trong tương lai.
Marc Benioff, CEO của Salesforce, vừa "hiện thực hóa" niềm tin này bằng cách thông báo tuyển dụng thêm 1.000 nhân viên sơ cấp để xây dựng hệ thống AI. IBM cũng tuyên bố gấp ba lần quy mô tuyển dụng nhân sự trẻ vào tháng 2 vừa qua nữa
## Kết luận: Hãy là "người điều khiển" AI chứ đừng cạnh tranh với nó!
Nghịch lý Jevons có thể đúng về mặt tổng thể ngành: Ngành luật và kế toán sẽ lớn mạnh hơn bao giờ hết. Nhưng đối với từng cá nhân, đây là một cuộc "tái cấu trúc" đầy đau đớn đấy. AI sẽ mở rộng quy mô thị trường, nhưng cũng làm thay đổi hoàn toàn cách chúng ta leo lên nấc thang sự nghiệp.
Theo Fortune, lời khuyên cho các bạn trẻ hiện nay là: **Đừng cố cạnh tranh với AI ở những tác vụ lặp đi lặp lại** nha! Hãy học cách trở thành người điều khiển AI để tạo ra giá trị mới, vì trong một thị trường mà "nguồn cung" dịch vụ chuyên môn trở nên rẻ mạt, thì tư duy chiến lược và sự sáng tạo độc bản của con người lại trở thành thứ hàng hóa xa xỉ và đắt giá nhất đó!
Nguồn: soha.vn