Nhìn lại 69 năm xây dựng và phát triển, phong trào học sinh, sinh viên và Hội Sinh viên Việt Nam luôn kế thừa và phát huy những truyền thống vẻ vang của các thế hệ đi trước, được Đảng và Nhà nước dày công bồi dưỡng trong bất kỳ hoàn cảnh nào.
Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và sự chăm lo của Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại, phong trào học sinh, sinh viên đã trưởng thành qua từng thời kỳ lịch sử cách mạng, trở thành niềm tự hào của biết bao thế hệ.
Thời kỳ đầu - Nền móng vững chắc (1925-1945)
Giai đoạn 1925-1945, được đồng chí Nguyễn Ái Quốc giác ngộ, nhiều tổ chức học sinh, sinh viên yêu nước lần lượt ra đời. Tổng Hội Sinh viên đã lãnh đạo phong trào đấu tranh dưới ngọn cờ của Đảng. Điều đáng tự hào nhất là việc thành lập chi bộ Đảng đầu tiên, hợp nhất các tổ chức Đông Dương Cộng sản Đảng, An Nam Cộng Sản Đảng và Đông Dương Cộng sản Liên Đoàn, với hầu hết đảng viên, đoàn viên đều xuất thân từ học sinh, sinh viên như: Trần Phú, Ngô Gia Tự, Nguyễn Đức Cảnh, Trịnh Đình Cửu, Nguyễn Thị Minh Khai, Lý Tự Trọng...
Ngày 28/1/1941, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc bí mật về nước để cùng Trung ương Đảng trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng. Được sự chỉ đạo trực tiếp của Đảng, Tổng Hội Sinh viên được thành lập hoạt động công khai nhằm liên kết lực lượng sinh viên yêu nước. Cùng lúc đó, phong trào học sinh các trường trung học ngoài Bắc, trong Nam cũng phát triển mạnh mẽ nhờ sự hướng dẫn của Mặt trận Việt Minh và các Đoàn thể cứu quốc.
Tháng Tám đỏ lửa - Thanh niên xung phong
Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945 đã giành thắng lợi hoàn toàn - thành quả to lớn của cuộc đấu tranh lâu dài đầy gian khổ, hy sinh, trong đó các tầng lớp thanh niên, học sinh, sinh viên có nhiều đóng góp xứng đáng với biết bao tấm gương anh dũng được khắc ghi vào lịch sử dân tộc.
Sau cách mạng Tháng Tám, học sinh, sinh viên hăng hái học tập, rèn luyện và tham gia kháng chiến chống thực dân Pháp, xung kích thực hiện 3 nhiệm vụ lớn: Diệt giặc dốt, diệt giặc đói, diệt giặc ngoại xâm do Bác Hồ và Chính phủ đề ra.
Từ năm 1947 đến 1949, ở Sài Gòn, Huế, Hà Nội đã thành lập Hội Học sinh kháng chiến, Đoàn sinh viên kháng chiến rồi phát triển ra nhiều trường ở cả 3 miền Bắc, Trung, Nam. Các hoạt động kháng chiến ngày càng phong phú và đa dạng hơn, thậm chí lan ra cả Đông Dương.
Ngày 9/1 - Mốc son lịch sử
Ngày 9/11/1949, học sinh Huế bãi khóa phản đối Phan Văn Giáo, Tổng trấn bù nhìn Trung bộ khủng bố. Ngày 22/11/1949, học sinh Sài Gòn bí mật vận động kỷ niệm ngày Nam Kỳ khởi nghĩa và hưởng ứng phản đối việc các nữ sinh Huế bị bắt, đồng thời yêu cầu cải tổ chính sách giáo dục.
Ngày 9/1/1950, hơn 2.000 học sinh, sinh viên các trường cùng nhiều giáo viên và 7.000 nhân dân Sài Gòn - Chợ Lớn biểu tình đòi đảm bảo an ninh cho việc học tập và trả tự do cho những người bị bắt. Đoàn biểu tình đã bị đàn áp dã man. Cuộc đàn áp đẫm máu này và tinh thần chiến đấu hy sinh oanh liệt của anh Trần Văn Ơn đã làm dấy lên lòng căm thù giặc và ý chí đấu tranh kiên quyết.
Với sự kiện lịch sử đó, noi gương tinh thần đấu tranh bất khuất của anh Trần Văn Ơn và học sinh, sinh viên trong những ngày đầu kháng chiến, Đại hội toàn quốc Liên đoàn thanh niên Việt Nam lần thứ nhất tháng 2/1950 tại Việt Bắc đã quyết định lấy ngày 9/1 hàng năm làm ngày truyền thống học sinh - sinh viên. Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Sinh viên Việt Nam lần thứ V (22-23/11/1993) tại thủ đô Hà Nội đã quyết định đồng thời lấy ngày 9/1 làm ngày truyền thống của Hội Sinh viên Việt Nam.
Trong giai đoạn này, tổ chức Hội (Đoàn) học sinh, sinh viên kháng chiến được thành lập cả 3 miền Bắc, Trung, Nam, lãnh đạo phong trào đấu tranh không chỉ gây tiếng vang trong cả nước mà còn được sự ủng hộ của các tổ chức học sinh, sinh viên, thanh niên tiến bộ trên thế giới.
Xây dựng và thống nhất đất nước (1955-1993)
Giai đoạn 1955-1993, học sinh, sinh viên và Hội Sinh viên tích cực tham gia xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh thống nhất nước nhà, hăng hái góp phần khôi phục và phát triển kinh tế - xã hội. Các phong trào nổi bật như: xung kích diệt giặc dốt, tiến quân vào khoa học kỹ thuật, xung phong "Tây tiến" làm nhiệm vụ xây dựng, sửa chữa các tuyến đường giao thông, công trình thuỷ lợi ở vùng Tây Bắc và đặc biệt là phong trào "Ba sẵn sàng" của sinh viên miền Bắc.
Tổng Hội Sinh viên Miền Nam và các tổ chức khác của học sinh, sinh viên đã lãnh đạo phong trào biểu tình chống bắt lính, chống lại chính sách đầu độc, trụy lạc hoá thanh niên của Mỹ - Ngụy, chống sự can thiệp của Mỹ...
Những cột mốc vàng son
Tính đến nay, Hội Sinh viên Việt Nam đã trải qua 10 kỳ Đại hội đại biểu toàn quốc, mỗi Đại hội là một mốc son đánh dấu sự phát triển của sinh viên Việt Nam, của phong trào sinh viên và công tác Hội.
Năm 1994, Hội Sinh viên Việt Nam được công nhận là tổ chức chính trị - xã hội của sinh viên Việt Nam. Năm 2000, Hội vinh dự được nhận "Huân chương độc lập hạng nhất", năm 2005 được tặng thưởng "Huân chương Hồ Chí Minh" và năm 2010 được tặng thưởng "Huân chương Sao vàng" - những phần thưởng cao quý ghi nhận những đóng góp to lớn.
Nguồn: svvn.tienphong.vn