Đắm mình vào "dòng chảy" của suy nghĩ giúp bạn thấy hạnh phúc và làm việc hiệu quả hơn.
Bạn có bao giờ cảm thấy mình đang "zone" hết mức vào một việc nào đó, đến nỗi quên mất thời gian và không gian xung quanh chưa? Chắc ít nhất một lần rồi đúng không? Đó chính là trạng thái siêu tập trung đấy!
Khi vào trạng thái này, bạn sẽ làm việc "như máy", hoàn thành mọi task trong thời gian ngắn đến bất ngờ. Vài giờ trôi qua như vài phút, chợt nhìn lại thì wow - công việc cả ngày đã xong xuôi và bạn có thể về nhà chill rồi
Đây cũng là trạng thái mà các vận động viên "đỉnh cao" thường có lúc thi đấu. Từ năm 1975, nhà tâm lý học Mihály Csíkszentmihályi đã lần đầu mô tả trạng thái này và đặt tên là "flow" - hay "chú tâm". Trong đó, mọi người đắm chìm hoàn toàn vào "dòng chảy" của suy nghĩ.
Nhưng plot twist đây: khi các nhà khoa học đào sâu nghiên cứu, họ phát hiện ra rằng sự tập trung không đơn giản như ta nghĩ. Nó thực ra chia thành nhiều trạng thái tinh thần khác nhau. Cụ thể là 4 siêu trạng thái, mỗi trạng thái hoạt động với một kiểu tư duy riêng.
Dưới đây là 4 trạng thái đó và cách để bạn đạt được chúng, dùng não bộ một cách "max hiệu quả" cho mọi task nhé!
## 1. Chú tâm
Chú tâm - trạng thái siêu tập trung nguyên bản mà Csíkszentmihályi mô tả là "trải nghiệm tối ưu" của tâm trí, lúc đó bạn sẽ đạt đến hạnh phúc thực sự luôn.
Vậy sao bạn có thể đạt được trạng thái này và vì sao nó lại khiến bạn vui? Lý do là lúc đó, các mạng thần kinh trong não hoạt động cực kỳ đồng bộ với nhau, bao gồm cả mạng lưới xử lý sự chú ý và các hormone "reward" (tạo cảm giác sướng và vui).
Khi các mạng thần kinh sync với nhau - giống như hai con lắc đung đưa cùng nhịp - mọi con đường tư duy trong não diễn ra mượt mà hơn. Đó là lý do tại sao chú tâm khiến bạn làm mọi việc dễ dàng hơn hẳn.
Tuy nhiên, ngay cả Csíkszentmihályi cũng thừa nhận là không dễ để đạt được trạng thái này đâu. "Rất khó để duy trì trạng thái chú tâm trong một khoảng thời gian mà không bị gián đoạn", ông viết - và đó là thời điểm những năm 1970, khi smartphone còn chưa ra đời để "phá" sự tập trung của chúng ta kìa
Vậy làm sao để chú tâm được tốt nhất? Một gợi ý là: thay vì căng mắt và ép mình tập trung, bạn nên làm ngược lại - cởi trói tinh thần một chút!
Phát hiện này đến từ thí nghiệm chụp ảnh não bộ của hai nhà thần kinh học Mike Esterman và Joe DeGutis tại Phòng thí nghiệm Học tập và sự chú ý Boston, Massachusetts.
Họ đo hoạt động của mạng thần kinh trong trạng thái mặc định (default mode network - DMN) - một tập hợp các vùng não được kích hoạt khi chúng ta không nghĩ đến điều gì cụ thể. Hiểu đơn giản là trạng thái "lơ đãng" đấy.
Họ so sánh điều này với hoạt động não trong trạng thái tập trung, và theo dõi hai trạng thái thay đổi thế nào ở những tình nguyện viên làm công việc nhàm chán, lặp đi lặp lại.
Thật bất ngờ, họ phát hiện cách tốt nhất để duy trì sự tập trung là KHÔNG cố gắng ức chế hoàn toàn DMN, mà hãy để nó hoạt động ở chế độ thấp, kiểu như "chạy nền" ấy.
Trong thực tế, điều đó có nghĩa là hãy giữ tâm trí trên một dây xích dài: để cho nó lang thang một chút, rồi nhẹ nhàng kéo nó về gần bạn lại.
"Nếu bạn dốc hết nguồn lực cho một nhiệm vụ, bạn sẽ phải đấu tranh với xu hướng tự nhiên là để tâm trí đi lang thang. Điều này thực sự khiến bạn phải nỗ lực hơn để duy trì sự chú tâm, rất mệt mỏi luôn", DeGutis nói.
Dù bạn thích công việc đến đâu thì chú tâm liên tục vào một thứ duy nhất vẫn là nhiệm vụ tinh thần khó khăn. Bằng cách thư giãn một chút, bạn sẽ làm nó dễ hơn. Sự cân bằng giữa nỗ lực và hưởng thụ sẽ đẩy chúng ta vào trạng thái chú tâm của siêu tập trung.
Thay vì cứ ép mình quá có thể dẫn đến thất bại, giải pháp đơn giản là ngừng chống lại chính bản chất tâm trí của mình thôi.
## 2. Kéo giãn thời gian
Thời gian không chỉ bay nhanh khi bạn đang chú tâm đâu. Nó cũng trôi nhanh tương tự khi deadline đến nơi mà bạn vẫn chưa làm được gì. Nhưng ngay cả khi "ngập deadline" mà vẫn không thể chú tâm nổi, hãy thử một trạng thái khác: kéo giãn thời gian.
Chúng ta biết rằng những cảm xúc mạnh mẽ sẽ làm mất cảm giác về thời gian, tạo ảo giác rằng thời gian đã vừa trôi qua cực nhanh. Nếu không thể kiểm soát cảm xúc, hãy thay đổi cách não bộ xử lý thời gian, để tâm trí "mua" cho bạn nhiều thời gian hơn một chút.
Nghe có vẻ hơi sci-fi nhỉ? Nhưng Marc Wittmann, nhà tâm lý học tại Viện Tâm lý học và Sức khỏe tâm thần Frontier Areas, Freiburg, Đức, có một vài gợi ý đấy.
Wittmann tin rằng não bộ đếm thời gian bằng cách điều chỉnh nhịp điệu cơ thể - những dấu hiệu như nhịp tim, hơi thở. Ông gọi đây là "thời gian cơ thể" và chỉ vào một vùng não gọi là insula, có chức năng theo dõi tình trạng thể chất và cảm xúc. Đó chính là chìa khóa của quá trình này.
Về lý thuyết, nếu bạn có thể thay đổi thông tin mà insula nhận được, bạn có thể kiểm soát cách mình cảm nhận thời gian. Một cách mà Wittmann gợi ý là tăng tốc tín hiệu cơ thể bằng cách tập thể dục.
Khi bạn không làm gì, các tín hiệu cơ thể sẽ giảm xuống mức cơ bản, làm chậm nhận thức về thời gian.
"Tôi chạy bộ trong một giờ đồng hồ và sau đó tôi bình tĩnh trở lại nhưng vẫn cảm thấy tràn đầy năng lượng", Wittmann nói. "Tôi cảm thấy mọi thứ diễn ra chậm hơn nhiều vì cơ thể tôi được kích hoạt nhiều hơn và tôi cảm thấy mình mạnh mẽ hơn".
Lựa chọn khác là hướng sự chú ý về hiện tại và nơi bạn đang ở, tập trung vào các chi tiết đẹp đẽ xung quanh, trong suy nghĩ hoặc trạng thái tinh thần của bạn. Thiền 10 phút chánh niệm sẽ giúp bạn tập trung về hiện tại. Ngoài ra, làm chậm nhịp thở cũng sẽ làm chậm tín hiệu cơ thể.
Thí nghiệm của Wittmann cho thấy các nhà thiền định có thể kéo dài nhận thức về một khoảnh khắc thêm 25%, khiến mọi thứ xung quanh dường như đáng để đầu tư thời gian hơn
## 3. Lơ đãng là sự tập trung cho sáng tạo
Nếu phải dành nhiều công sức để đạt được sự chú tâm, nghe có vẻ lạ khi bạn phải chủ động tránh nó. Nhưng thực sự có một số kỹ năng tinh thần hoạt động tốt hơn khi bạn lơ đãng. Sáng tạo là một trong số đó!
Trong nghiên cứu của mình, tiến sĩ Evangelia Chrysikou tại Đại học Kansas đã dùng kích thích não để tạm thời giảm hoạt động của vỏ não trước trán (vùng não phía sau trán) của tình nguyện viên.
Bằng cách này cô có thể tăng khả năng sáng tạo của họ trong việc sử dụng đồ vật hàng ngày.
Điều này hoạt động vì nhiệm vụ của vỏ não trước trán là thu hẹp các suy nghĩ và hành vi phù hợp trong bất kỳ tình huống nào. Về cơ bản, vỏ não trước trán hoạt động mạnh sẽ tạo ra những "lối mòn" trong tư duy.
Nó giúp giảm thời gian chúng ta cần để đưa ra quyết định về việc phải làm gì hay nói gì tiếp theo. Nhưng cũng chính vì thế, nó sẽ kìm hãm sự sáng tạo.
Vì vậy, để đạt trạng thái sáng tạo tốt nhất, chúng ta nên giảm hoạt động trong vùng não này xuống một chút - một trạng thái được gọi là giảm lưu lượng máu tạm thời trong vỏ não trước trán (transient hypofrontality).
"Đây là ví dụ về cách dùng đúng công cụ cho nhiệm vụ phù hợp. Nếu bạn muốn tìm ý tưởng mới thì việc 'khoanh vùng' phía trước não sẽ giúp bạn", Chrysikou nói.
Có nhiều cách để giảm hoạt động vỏ não trước trán. Lợi dụng lúc mệt mỏi là một cách hiệu quả. Bạn có thể sáng tạo hơn khi cơ thể ít tỉnh táo nhất - đó là buổi sáng sớm cho team "cú đêm", đêm muộn với team "ngủ sớm" và sau bữa trưa với tất cả mọi người
Uống say cũng có thể tạo hiệu ứng tương tự theo các nghiên cứu trên sinh viên say rượu (nhưng mình không khuyến khích nhé ). Ngoài ra, đơn giản là ngồi trong phòng tối, yên tĩnh và để tâm trí lang thang cũng là cách đáng thử.
Vậy là khi bạn muốn suy nghĩ sáng tạo, vô thức là công cụ tốt hơn so với sự tập trung. Thoát ra khỏi trạng thái tập trung cho kỹ năng này của não, có thể chính là cách đi vào trạng thái siêu tập trung cho một kỹ năng khác.
Đối với sự sáng tạo, bạn có thể tìm ra ý tưởng mới bằng cách để tâm trí lơ đãng. Nhưng nhớ quay lại đúng lúc để xem xét ý tưởng đó có khả thi không nhé. "Để quyết định ý tưởng nào hoạt động tốt nhất, trở lại thực tại là điều cần thiết", Chrysikou nói.
## 4. Sát giờ deadline
Không có thứ gì làm bạn tập trung bằng một deadline sát nút! Deadline sẽ tạo ra một "vụ nổ" hormone adrenaline ngắn hạn, giúp bạn tập trung và bỏ qua mọi thứ ngoại trừ nhiệm vụ "sinh tử" trong deadline của bạn.
Vấn đề là, nếu giai đoạn căng thẳng với adrenaline kéo dài quá lâu hoặc xảy ra quá thường xuyên, toàn bộ hệ thống sẽ "crash", bạn sẽ bị phân tán và mất khả năng tập trung.
Điều này một phần do liều cao của hormone stress, đặc biệt là noradrenaline. Nó cản trở sự tập trung bằng cách gắn kết với các vị trí trong vỏ não trước trán, ngăn nó hoạt động hiệu quả. Một công việc khác của vỏ não trước là giúp chúng ta chống lại các xung thần kinh không nhất thiết hữu ích cho mục tiêu dài hạn.
Vậy phải làm gì khi bạn bị stress và mất tập trung nhưng cần phải tập trung ngay lập tức?
Theo lý thuyết của nhà tâm lý học Nilli Lavie tại Đại học College London, não chỉ có một lượng giới hạn sức mạnh để xử lý thế giới xung quanh. Thí nghiệm của Lavie chỉ ra rằng nếu bạn thêm những phiền nhiễu có chủ ý vào thứ bạn đang cố tập trung (hình ảnh nhấp nháy, đường viền đầy màu sắc, tạp âm nền) nó thực sự có thể giúp bạn tập trung hơn!
Điều này là do việc xử lý những phiền nhiễu này đã chiếm hết sức mạnh xử lý của não, không còn chỗ để xử lý các phiền nhiễu bên ngoài khác phức tạp hơn.
Vì vậy, thay vì bị phân tâm bởi các yếu tố gây nhiễu lớn, bạn có thể quản lý sự phân tâm ở mức độ thấp hơn, mà vẫn tập trung phần lớn tâm trí vào nhiệm vụ chính của mình.
Nguồn: kenh14.vn