BomHong4175
New member
Khen con không sai đâu nha, mà còn là một trong những "vũ khí" nuôi dạy con xịn nhất nếu biết dùng đúng cách.
Trong hành trình làm cha mẹ, nhiều người cứ nghĩ lời khen là thứ tích cực tuyệt đối. Con được điểm cao, về giải hay đơn giản chỉ là làm việc nhà xong, phản xạ tự nhiên của bố mẹ là khen liền. Nhưng mà thật ra, không phải lời khen nào cũng oke đâu nhé! Nếu thiếu tinh tế, khen kiểu sai sai thậm chí còn tạo áp lực, khiến con phụ thuộc vào sự công nhận từ bên ngoài và làm yếu đi động lực tự thân của trẻ luôn đó.
**1. Chỉ khen "tài năng trời cho" thay vì khen sự nỗ lực**
Những câu kiểu "Con giỏi quá", "Con thông minh thật đấy", "Con đúng là thiên tài toán học" nghe qua tưởng vô hại, thậm chí còn ngọt ngào lắm. Nhưng khi bố mẹ cứ liên tục gắn lời khen với một "nhãn dán" cố định, con sẽ có xu hướng tin rằng giá trị bản thân nằm ở việc phải giữ hình ảnh đó.
Hệ quả là gì? Con bắt đầu sợ làm sai nè! Nếu con từng được gọi là "giỏi toán", con có thể né tránh những bài khó vì sợ nếu làm sai sẽ không còn "giỏi" nữa. Khi thành tích trở thành thước đo bản thân, thất bại không còn là trải nghiệm để học hỏi mà thành mối đe dọa luôn.
Nhiều nghiên cứu trong giáo dục chỉ ra rằng trẻ được khen năng lực bẩm sinh thường dễ bỏ cuộc hơn khi gặp thử thách. Các em có xu hướng chọn nhiệm vụ an toàn để bảo vệ hình ảnh "giỏi giang", thay vì dám thử cái mới. Lâu dài, điều này làm giảm khả năng chịu áp lực và khả năng tự phục hồi sau thất bại.
Thay vì khen "Con thông minh quá", bố mẹ có thể chuyển sang ghi nhận nỗ lực: "Mẹ thấy con đã rất kiên nhẫn làm đến cùng", "Con đã thử nhiều cách khác nhau, điều đó rất đáng khen". Khi trọng tâm chuyển từ "con là ai" sang "con đã làm gì", con sẽ học được rằng thành quả đến từ quá trình, không phải từ một nhãn mác cố định.
(Ảnh minh họa)
**2. Khen quá trớn khiến con phụ thuộc vào sự công nhận từ bên ngoài**
Một số bố mẹ có xu hướng khen mọi thứ luôn, từ việc con vẽ một nét bút đơn giản đến hoàn thành một việc rất nhỏ. Ý định thì tốt là muốn con được động viên liên tục. Tuy nhiên, nếu cái gì cũng được tung hô hết, con có thể dần hình thành tâm lý làm việc chỉ để được khen thôi.
Khi đó, động lực nội tại - tức sự hứng thú và tò mò tự nhiên bị thay thế bằng động lực ngoại tại là phần thưởng, lời khen, sự chú ý. Con có thể hỏi "Con làm vậy có được khen không?" thay vì "Con có thích làm việc này không?". Nếu không nhận được phản hồi tích cực, con dễ hụt hẫng, thậm chí mất hứng thú.
Về lâu dài, con lệ thuộc vào sự công nhận bên ngoài sẽ khó tự đánh giá bản thân. Khi bước vào môi trường cạnh tranh hơn như cấp 3, đại học hoặc công việc, nơi không phải lúc nào cũng có người khen ngợi, các em dễ cảm thấy thiếu tự tin hoặc không biết tự tạo động lực cho mình.
Điều quan trọng không phải là khen nhiều hay ít, mà là khen có chọn lọc và chân thành. Một lời khen đúng thời điểm, cụ thể và gắn với nỗ lực thực tế sẽ giá trị hơn rất nhiều so với hàng loạt lời khen chung chung đó nha!
**3. Lời khen mang tính so sánh ngầm, nuôi dưỡng áp lực và ganh đua**
"Con giỏi hơn anh rồi đấy", "Con học tốt nhất lớp luôn", "Nhìn xem bạn kia còn không bằng con" - những câu nói tưởng chừng khích lệ nhưng lại đặt con vào một hệ quy chiếu so sánh liên tục.
Khi giá trị của con được định nghĩa qua việc hơn người khác, con sẽ dần hình thành tâm lý cạnh tranh tiêu cực. Thành công không còn là việc con tiến bộ so với chính mình hôm qua, mà là phải vượt lên người khác hôm nay. Nếu một ngày nào đó không còn đứng đầu, con có thể cảm thấy mình "kém đi" dù thực chất vẫn đang phát triển bình thường.
So sánh còn vô tình làm xói mòn mối quan hệ giữa con với bạn bè và anh chị em trong gia đình. Thay vì học cách hợp tác và đồng cảm, con có thể nhìn người khác như đối thủ. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển EQ của con, yếu tố quan trọng cho thành công bền vững sau này đó.
Thay vì đặt con vào cuộc đua, bố mẹ có thể giúp con nhìn vào tiến trình cá nhân như "So với tháng trước, con đã đọc nhanh hơn nhiều", "Mẹ thấy con tự tin hơn khi thuyết trình". Khi con hiểu rằng giá trị của mình không phụ thuộc vào việc hơn ai, con sẽ có tâm thế vững vàng và ít áp lực hơn.
(Ảnh minh họa)
Khen ngợi không sai đâu, thậm chí đó là một trong những công cụ nuôi dạy con hiệu quả nhất nếu được sử dụng đúng cách. Vấn đề nằm ở việc bố mẹ khen điều gì - là năng lực cố định hay nỗ lực, kết quả hay quá trình, sự vượt trội so với người khác hay sự tiến bộ của chính con.
Một lời khen đúng sẽ giúp con hiểu rằng giá trị của mình không phụ thuộc vào thành tích hoàn hảo hay ánh nhìn của người khác, mà nằm ở sự cố gắng và tinh thần học hỏi. Khi đó, con không chỉ tự tin mà còn dám thử, dám sai và dám học hỏi nữa.
Trong thời đại mà áp lực thành tích ngày càng gia tăng, có lẽ điều con cần không phải là những lời tung hô hào nhoáng, mà là sự ghi nhận tỉnh táo, chân thành và định hướng đúng đắn. Bởi nuôi dạy một đứa trẻ hạnh phúc quan trọng hơn rất nhiều so với nuôi dạy một "người giỏi" nhưng luôn sống trong nỗi sợ đánh mất lời khen.
Nguồn: kenh14.vn