Hơn một nửa thí sinh đăng ký xét tuyển đại học năm 2026 chọn ít nhất một ngành thuộc nhóm STEM, có thể nói STEM đang ở vị trí "hot hit" trong chiến lược phát triển của Việt Nam rồi đó!
Nếu từng thử code một game, lắp ráp robot hay dùng AI để giải bài tập, bạn đã vô tình "đụng chạm" STEM mà có khi chưa biết đấy. STEM là viết tắt của Science (Khoa học), Technology (Công nghệ), Engineering (Kỹ thuật) và Mathematics (Toán học). Thay vì học kiến thức rời rạc từng môn kiểu "mỗi người một nơi", STEM khuyến khích kết nối các lĩnh vực để tìm lời giải cho vấn đề, thử nghiệm ý tưởng hoặc tạo ra sản phẩm cụ thể luôn nha!
Tại Việt Nam, STEM đang ngày càng được "push" mạnh trong bối cảnh AI, bán dẫn, tự động hóa và chuyển đổi số đang là ưu tiên phát triển. Sức hút này không chỉ thể hiện trong các hoạt động trải nghiệm ở trường phổ thông mà còn ở lựa chọn ngành học của các bạn thí sinh bậc đại học nữa.
Theo số liệu được công bố về kỳ tuyển sinh đại học năm 2026, có 467.590 trong tổng số 874.811 thí sinh đăng ký ít nhất một nguyện vọng thuộc nhóm ngành STEM, tương đương khoảng 53,4% (hơn nửa luôn nhé!). Tổng số nguyện vọng vào nhóm ngành này vượt 2,36 triệu trong hơn 7,18 triệu nguyện vọng đăng ký.
Con số này cho thấy STEM đang "trending" cực mạnh. Tuy nhiên, lựa chọn đông không đồng nghĩa với việc mọi ngành thuộc nhóm này đều dễ kiếm job hoặc có mức lương "xịn xò". Đằng sau xu hướng này là câu chuyện về nhu cầu nhân lực của nền kinh tế, chất lượng đào tạo và năng lực mà người học cần có đấy!
STEM lên ngôi, điểm chuẩn "bay cao"
Sức hút của STEM thể hiện rõ nhất ở lựa chọn ngành học. Những năm gần đây, các ngành như Công nghệ thông tin, Khoa học máy tính, Trí tuệ nhân tạo, Khoa học dữ liệu và Kỹ thuật điều khiển - tự động hóa thường xuyên nằm trong top được nhiều bạn "săn đón".
Tại Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội, điểm chuẩn năm 2025 của ngành Công nghệ thông tin là 28,19 điểm; Trí tuệ nhân tạo đạt 27,75 điểm và Khoa học máy tính đạt 27,38 điểm (đều ở mức "khủng" hết á). Năm 2026, điểm chuẩn các ngành có sự điều chỉnh, cho thấy mức độ cạnh tranh không cố định mà còn phụ thuộc vào chỉ tiêu, đề thi và tương quan kết quả của từng năm.
Dù vậy, sức hút của STEM không chỉ nằm ở điểm chuẩn cao ngất. Những lĩnh vực này còn gắn với sự phát triển của các ngành công nghiệp mà Việt Nam đang muốn mở rộng, từ điện tử, viễn thông, phần mềm đến vi mạch bán dẫn và AI.
"Làn sóng AI và công nghệ bán dẫn làm thay đổi kỳ vọng nghề nghiệp. AI tạo sinh, thiết kế vi mạch, trung tâm dữ liệu và hệ thống nhúng khiến công nghệ trở thành hạ tầng của nhiều ngành kinh tế. STEM vì thế được nhìn nhận như con đường tham gia vào nền kinh tế số", TS. Trường nhận xét.
Nói cách khác, STEM đang được quan tâm không phải là hiện tượng "nổi lên rồi tắt" mà nó gắn liền với bối cảnh phát triển thực tế. Khi nền kinh tế hướng tới các hoạt động có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn, nhu cầu về nhân lực có kiến thức khoa học, kỹ thuật và khả năng làm chủ công nghệ cũng tăng theo luôn.
Định hướng này được thể hiện qua các chính sách phát triển nhân lực. Chương trình phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn theo Quyết định 1017/QĐ-TTg đặt mục tiêu đến năm 2030 đào tạo ít nhất 50.000 nhân lực trình độ đại học trở lên phục vụ ngành vi mạch bán dẫn, trong đó có nhân lực chuyên sâu về thiết kế, sản xuất, đóng gói và kiểm thử vi mạch.
Từ phía các cơ sở đào tạo, sự thay đổi cũng thể hiện ở cách xây dựng chương trình học. Các trường không chỉ mở ngành mới mà còn bổ sung kiến thức về AI, học máy, Internet vạn vật (IoT), hệ thống nhúng và thiết kế vi mạch vào những chương trình liên quan. Hoạt động học tập theo dự án, thực hành tại lab và kết nối với doanh nghiệp được chú trọng hơn nhằm giúp sinh viên tiếp cận những bài toán gần với thực tế công việc hơn.
Tại Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông, TS. Nguyen Trung Hieu, Trưởng khoa Kỹ thuật Điện tử 1, cho rằng sự quan tâm đến STEM cần được nhìn từ quá trình thay đổi của giáo dục và yêu cầu phát triển công nghệ.
"Chương trình giáo dục phổ thông theo định hướng phát triển năng lực tạo thêm điều kiện để học sinh tiếp cận STEM thông qua trải nghiệm và vận dụng kiến thức. Cùng lúc, nhu cầu phát triển các lĩnh vực như điện tử, bán dẫn, AI, IoT và tự động hóa khiến việc chuẩn bị nhân lực khoa học - kỹ thuật trở thành một yêu cầu rõ ràng hơn đối với hệ thống giáo dục", TS. Hieu chia sẻ.
Học STEM không chỉ là "flex" bằng cấp
Tuy nhiên, việc mở rộng đào tạo chỉ là bước đầu thôi nhé. Với những ngành đòi hỏi kiến thức chuyên sâu và thiết bị thực hành đắt đỏ, chất lượng giảng dạy, đội ngũ giảng viên và khả năng tiếp cận môi trường nghiên cứu mới là những yếu tố quyết định bạn có thể "chiến" được công việc sau khi tốt nghiệp hay không. Tại Trường Đại học FPT, yêu cầu công nghệ thúc đẩy nhà trường tăng cường tích hợp liên ngành, bổ sung học phần mới và đưa dự án thực tế vào chương trình.
"Nhà trường đặt mục tiêu đảm bảo sinh viên có nền tảng đủ vững để tiếp cận công nghệ mới và có trải nghiệm thực hành đủ sâu để làm việc. Khi đó dù đặt sinh viên vào bất kỳ công nghệ mới nào, sinh viên vẫn đủ khả năng dựa vào kiến thức của mình để tự tìm hiểu và đảm nhận công nghệ mới", TS. Trường cho biết.
Một chương trình đào tạo chỉ thực sự có ý nghĩa khi người học được trang bị kiến thức nền tảng, được thực hành đủ sâu và có khả năng giải quyết vấn đề trong môi trường làm việc thực tế. Nếu các trường mở rộng quy mô tuyển sinh nhanh hơn khả năng đầu tư cho đào tạo, số lượng bằng cấp tăng lên chưa chắc đi cùng năng lực chuyên môn tương ứng đâu nha!
Tại sao STEM lại "lên đỉnh" thế?
Sự trỗi dậy của STEM trước hết gắn với định hướng chuyển dịch mô hình tăng trưởng của Việt Nam, từ lợi thế lao động chi phí thấp sang nền kinh tế dựa nhiều hơn vào năng suất, công nghệ và giá trị gia tăng. Khi vi mạch bán dẫn, AI, UAV, Robot, tự động hóa và công nghiệp điện tử trở thành những lĩnh vực được ưu tiên phát triển, nhu cầu nhân lực có kiến thức khoa học, kỹ thuật và công nghệ cũng tăng theo tự nhiên.
Theo TS. Nguyen Minh Truong, nhu cầu nhân lực trong các lĩnh vực như bán dẫn, điện tử, viễn thông, tự động hóa, phần mềm, AI và công nghệ ô tô phản ánh sự dịch chuyển của nền kinh tế. Tuy nhiên, xu hướng này cần được nhìn nhận thận trọng, bởi triển vọng việc làm giữa các ngành và vị trí không hoàn toàn giống nhau đâu.
"Sự dịch chuyển này phản ánh nhu cầu thực tế của thị trường, nhưng mới đúng ở cấp độ định hướng phát triển kinh tế; cần lưu ý rằng không phải tất cả ngành STEM đều dễ tìm việc, thu nhập cao hoặc thiếu nhân lực ở mọi trình độ. Việt Nam cần phát triển lực lượng nhân sự công nghệ cao; không chỉ có nhiều sinh viên STEM mà còn phải xây dựng được đội ngũ chuyên gia nghiên cứu, vận hành phòng thí nghiệm và đưa công nghệ ra thị trường", TS. Trường phân tích.
Không chỉ đến từ thị trường lao động, sức hút của STEM còn được thúc đẩy bởi những thay đổi trong định hướng giáo dục nữa đấy. Chương trình giáo dục phổ thông mới chú trọng phát triển năng lực, vận dụng kiến thức và tăng cường trải nghiệm thực tế, tạo điều kiện để học sinh tiếp cận khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học thông qua các dự án, mô hình hoặc hoạt động thực hành.
Theo TS. Nguyen Trung Hieu, Trưởng Khoa Kỹ thuật Điện tử 1, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT), việc đưa STEM vào giáo dục phổ thông có ý nghĩa khơi gợi sự tò mò và giúp học sinh nhìn thấy mối liên hệ giữa kiến thức với đời sống. Đây cũng là bước đầu để các bạn làm quen với cách tư duy, thử nghiệm và giải quyết vấn đề thường gặp trong những lĩnh vực kỹ thuật.
"STEM ở trường phổ thông có vai trò khơi gợi sự tò mò, giúp học sinh kết nối kiến thức khoa học với đời sống, thử nghiệm ý tưởng và bước đầu làm quen với tư duy thiết kế", TS. Hieu nhận định.
Gen Z với STEM: Ưu thế và "lỗ hổng"
Từ góc độ đào tạo kỹ thuật, ThS. Truong Minh Duc, Trưởng nhóm STEM, Giảng viên Khoa Kỹ thuật Điện tử 1, PTIT, cũng cho rằng người học hiện nay có nhiều điều kiện tiếp cận công cụ công nghệ, phần mềm và AI hơn xưa nhiều. Khả năng tự tìm kiếm thông tin, nhanh chóng thử nghiệm ý tưởng và mong muốn tạo ra sản phẩm là những lợi thế đáng kể của thế hệ sinh viên Gen Z.
Tuy nhiên, việc công nghệ trở nên dễ tiếp cận cũng có thể khiến người học "nhầm tưởng" khả năng sử dụng công cụ chính là năng lực chuyên môn. Một sản phẩm chạy được trong buổi trình diễn chưa chắc đã chứng minh người thực hiện hiểu rõ nguyên lý, cấu trúc hay những giới hạn của hệ thống đứng phía sau nha!
"Các bạn sinh viên hiện nay có lợi thế là tiếp cận nhanh với công cụ phần mềm và AI, chủ động tìm kiếm thông tin, thích làm sản phẩm. Tuy nhiên, điểm yếu là đôi khi chưa nhìn được toàn bộ hệ thống, còn tập trung vào từng thành phần riêng lẻ mà chưa hiểu rõ mối liên hệ giữa chúng", ThS. Duc phân tích.
Nguồn: kenh14.vn