Pfizer, Gilead chi hàng tỷ đô săn lùng công nghệ Trung Quốc - liệu có một đế chế dược phẩm mới đang lên ngôi?
Theo trang tin 36Kr, câu hỏi đang làm đau đầu cả giới chuyên gia: "Nếu vấn đề giá cả khiến các hãng dược Mỹ chậm chân bước vào thị trường châu Âu, liệu đây có phải là cánh cửa vàng để các doanh nghiệp dược phẩm Trung Quốc trở thành 'người chơi hệ phương Tây' hay không?" - Đó là câu hỏi của ông Greg Graves, thành viên hợp tác cấp cao ngành sinh học dược phẩm tại McKinsey.
Từ 2025 đến giờ, ngành sinh học dược phẩm toàn cầu đang trải qua một cuộc "đại phẫu" địa chính trị cực mạnh. Mối đe dọa thuế quan và yêu cầu định giá đang bắt các ông lớn đa quốc gia phải nghĩ lại chiến lược toàn cầu hóa của mình.
Và plot twist ở đây là: thuốc sáng chế (innovative drug) của Trung Quốc đang mở rộng với tốc độ phá đảo, khi có tới 1/3 phương pháp điều trị mới trên toàn cầu đến từ quốc gia này luôn!
Một cách âm thầm nhưng chắc chắn, Trung Quốc đang thực hiện cú chuyển mình đỉnh cao từ vai trò "nhà máy dược phẩm thế giới" truyền thống sang "hiệu thuốc thế giới và động cơ đổi mới toàn cầu".
Tất nhiên là con đường này không phải màu hồng rồi, câu chuyện toàn cầu hóa của thuốc sáng chế Trung Quốc phức tạp hơn nhiều so với những gì các nhà đầu tư nghĩ đấy.
## Tài sản Trung Quốc trở thành "quân bài chiến lược" xịn sò
Muốn đo lường tiềm lực thuốc sáng chế của một quốc gia, chỉ số xịn nhất không phải là số lượng bài báo khoa học hay số lượng đăng ký thử nghiệm lâm sàng, mà là định giá mà các hãng dược lớn trên thế giới sẵn sàng chi để mua "tài sản chiến lược" này.
Tháng 2/2026, Gilead của Mỹ đã trả cho Qinhuan Pharmaceutical (Trung Quốc) 80 triệu USD tiền đặt cọc để mua lại quyền khai thác toàn cầu đối với GH31, một hiện tượng tương tác di truyền nhắm mục tiêu enzym MAT2A đang trong giai đoạn lâm sàng.
Tổng giá trị tiềm năng của deal này lên tới 1,45 tỷ USD luôn á!
Và đây không phải trường hợp độc nhất vô nhị đâu nha. Chỉ một tháng trước đó, Pfizer đã trả trước 150 triệu USD cho một công ty con thuộc Shanghai Fosun để nắm giữ quyền khai thác toàn cầu đối với một chất đồng vận receptor GLP-1, với tổng giá trị cột mốc có thể lên tới 1,93 tỷ USD.
Hãng dược Đan Mạch Zealand cũng đạt được thỏa thuận hợp tác được coi là "bom tấn" với Công ty Áo Lộ Y dược của Trung Quốc về nền tảng thuốc phân tử nhỏ dùng đường uống nhắm vào lĩnh vực bệnh chuyển hóa, với khoản trả trước 30 triệu USD và tổng giá trị tiềm năng đạt 2,5 tỷ USD.
Những thương vụ này đã hé lộ một xu hướng rõ mười mươi: kỳ vọng của các tập đoàn dược phẩm sinh học đa quốc gia đối với "tài sản Trung Quốc" đã nâng cấp từ một lựa chọn "rẻ mà chất" thành một lựa chọn mang tính chiến lược cực kỳ quan trọng.
Sự thay đổi này thực chất bắt nguồn từ lợi thế về hiệu suất nghiên cứu và phát triển (R&D) thuốc sáng chế của Trung Quốc.
Từ khi được phê duyệt đăng ký thử nghiệm thuốc mới cho đến khi thử nghiệm chứng minh cơ chế (PoC) lâm sàng, các công ty dược phẩm sinh học Trung Quốc thường rút ngắn được từ 30% đến 40% thời gian so với các đối thủ Âu Mỹ, trong khi chi phí chỉ bằng 1/3 đến một nửa thôi. Đỉnh chưa?
Trên đường đua các sản phẩm dược phẩm sinh học đặc biệt như GLP-1, ADC, tài sản Trung Quốc đã trở thành must-have để các tập đoàn dược phẩm sinh học đa quốc gia bổ sung kho hàng của mình.
Mặt ngược lại của làn sóng "mua ồ ạt" từ các hãng dược lớn toàn cầu chính là sự cạnh tranh tại thị trường nội địa Trung Quốc ngày càng khốc liệt.
Doanh số bán hàng tại Trung Quốc năm 2025 của Semaglutide, sản phẩm cốt lõi của Novo Nordisk, đã sụt giảm 5%. Việc các đối thủ nội địa như Innovent Biologics, Sciwind Biosciences tham gia toàn diện chắc chắn sẽ đẩy cạnh tranh thị trường lên level khủng hơn nữa.
Sự leo thang cạnh tranh không chỉ giới hạn ở hormone GLP-1 đâu. Dưới sự thúc đẩy của cơ quan quản lý dược phẩm Trung Quốc, hệ thống chi trả cho thuốc sáng chế đang diễn ra những thay đổi mang tính cấu trúc.
Tháng 12/2025, Trung Quốc đã ban hành "Danh mục thuốc sáng chế cho bảo hiểm y tế thương mại" đầu tiên, đưa 19 loại thuốc sáng chế giá cao (bao gồm cả liệu pháp tế bào CAR-T) vào danh sách khuyến nghị, chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2026.
Ý nghĩa của sự đổi mới thể chế này nằm ở chỗ, bên cạnh Bảo hiểm Y tế Quốc gia của Trung Quốc được quyết định qua đàm phán giá cấp nhà nước, cơ chế này đã mở ra một kênh chi trả thứ hai cho các loại thuốc sáng chế định giá cao.
Đối với các sản phẩm tế bào CAR-T hay liệu pháp gen vốn có chi phí điều trị lên tới hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu Nhân dân tệ mỗi năm, sự xuất hiện của danh mục bảo hiểm thương mại có thể quyết định sự thành bại về thương mại hóa của chúng hơn bất kỳ một đột phá công nghệ nào.
Do đó, khi ngày càng nhiều sản phẩm của các công ty dược phẩm sinh học Trung Quốc tiến từ thử nghiệm lâm sàng đến nộp đơn xin cấp phép thương mại, và khi các rào cản bằng sáng chế của các hãng dược đa quốc gia dần tan rã tại thị trường Trung Quốc, cục diện cạnh tranh thuốc sáng chế tại quốc gia này chắc chắn sẽ chuyển từ thế trận vài người chơi sang cuộc đua tranh của nhiều thế lực.
Đồng thời, giá trị thặng dư từ "tài sản Trung Quốc" ở đầu nghiên cứu và phát triển (R&D) đang lan tỏa sang cả đầu chuỗi sản xuất nữa nè.
## "Cơ hội vàng" dưới bóng râm của chính trị
Lý do Mỹ hướng sức ép tăng giá thuốc và các sản phẩm công nghệ sinh học về phía châu Âu chứ không phải Trung Quốc, nguyên nhân cốt lõi là do "vị thế" của châu Âu.
Trong 15 năm qua, châu Âu đã đầu tư thiếu hụt nghiêm trọng trong lĩnh vực sinh học dược phẩm, và "Đạo luật Công nghệ sinh học" của họ phải mất tới 7 năm ròng rã từ lúc hình thành ý tưởng cho đến khi được ban hành.
Vì vậy, các doanh nghiệp dược phẩm Trung Quốc rất có thể sẽ đón nhận một cơ hội lớn chưa từng có trong lịch sử!
Thử thách thực sự mà thuốc sáng chế Trung Quốc phải đối mặt không nằm ở công nghệ hay vốn liếng, mà là liệu có thể xây dựng được một hệ thống định giá và chi trả tương xứng với vị thế đổi mới của chính mình để thuận lợi thực hiện cú "vượt bứt phá ngoạn mục" hay không.
Nếu như "Danh mục thuốc sáng chế cho bảo hiểm y tế thương mại" chỉ là bước khởi đầu, thì "Ý kiến về việc hoàn thiện cơ chế hình thành giá thuốc" của Trung Quốc được ban hành chính là tín hiệu từ cấp cao nhất, nâng cao đáng kể kỳ vọng đối với các tài sản sáng chế của quốc gia này.
Nhìn lại vòng xoáy câu chuyện toàn cầu của thuốc sáng chế Trung Quốc, một mạch tư duy rõ ràng đang hiện hữu: từ một "cường quốc thuốc nhượng quyền" trở thành "cường quốc xuất khẩu bản quyền (license-out)", rồi đến "bên tham gia quan trọng trong phát triển lâm sàng toàn cầu", Trung Quốc chỉ mất chưa đầy 10 năm. Impressive phết đúng không?
Nhưng những thay đổi của năm nay đã khiến độ phức tạp của câu chuyện này tăng lên đột biến.
Khi các hãng dược đa quốc gia coi tài sản Trung Quốc là cấu phần cốt lõi trong danh mục sản phẩm toàn cầu của họ, khi các công ty dược phẩm sinh học nội địa Trung Quốc đối đầu trực diện với các tập đoàn đa quốc gia trên các đường đua như GLP-1, ADC, ngành thuốc sáng chế Trung Quốc buộc phải trả lời một câu hỏi căn cốt:
Ngành dược phẩm sinh học Trung Quốc rốt cuộc muốn làm vai phụ xuất sắc nhất của ngành đổi mới toàn cầu, hay làm nhân vật chính trong kịch bản của chính mình?
Câu trả lời có lẽ ẩn giấu trong một chi tiết thú vị này.
Bà Marjorie Green, Trưởng bộ phận Phát triển lâm sàng toàn cầu ngành Ung thư học tại MSD, khi đánh giá về sac-TMT (một loại thuốc) từng đề cập: "Chúng tôi biết rằng chất ức chế topoisomerase sẽ có hiệu quả trong mỗi loại khối u được nghiên cứu. Và thông qua ADC (liệu pháp nhắm mục tiêu), bạn có thể giải phóng các dữ liệu hiệu quả hơn và nâng cao hiệu suất điều trị."
Điều đặc biệt của câu nói này không nằm ở bản thân công nghệ, mà là việc tập đoàn dược phẩm đa quốc gia Merck sẵn sàng đầu tư tới 15 thử nghiệm lâm sàng pha III toàn cầu cho một phân tử được cấp phép từ Trung Quốc.
Đây chính là giá trị cốt lõi của thuốc sáng chế Trung Quốc dưới các quy tắc mới. Không phải là chi phí thấp hơn, mà là dữ liệu lâm sàng chất lượng cao hơn và năng lực thực thi nghiên cứu và phát triển (R&D) hiệu quả hơn.
Khi giá trị này được chuỗi công nghiệp toàn cầu thực sự công nhận, "đường ra biển lớn" của thuốc sáng chế Trung Quốc sẽ không còn là một lối đi cần phải bị động chờ đợi để mở ra, mà là một cây cầu hướng ra thị trường toàn cầu do chính họ tự tay kiến tạo.
Nguồn: soha.vn
Theo trang tin 36Kr, câu hỏi đang làm đau đầu cả giới chuyên gia: "Nếu vấn đề giá cả khiến các hãng dược Mỹ chậm chân bước vào thị trường châu Âu, liệu đây có phải là cánh cửa vàng để các doanh nghiệp dược phẩm Trung Quốc trở thành 'người chơi hệ phương Tây' hay không?" - Đó là câu hỏi của ông Greg Graves, thành viên hợp tác cấp cao ngành sinh học dược phẩm tại McKinsey.
Từ 2025 đến giờ, ngành sinh học dược phẩm toàn cầu đang trải qua một cuộc "đại phẫu" địa chính trị cực mạnh. Mối đe dọa thuế quan và yêu cầu định giá đang bắt các ông lớn đa quốc gia phải nghĩ lại chiến lược toàn cầu hóa của mình.
Và plot twist ở đây là: thuốc sáng chế (innovative drug) của Trung Quốc đang mở rộng với tốc độ phá đảo, khi có tới 1/3 phương pháp điều trị mới trên toàn cầu đến từ quốc gia này luôn!
Một cách âm thầm nhưng chắc chắn, Trung Quốc đang thực hiện cú chuyển mình đỉnh cao từ vai trò "nhà máy dược phẩm thế giới" truyền thống sang "hiệu thuốc thế giới và động cơ đổi mới toàn cầu".
Tất nhiên là con đường này không phải màu hồng rồi, câu chuyện toàn cầu hóa của thuốc sáng chế Trung Quốc phức tạp hơn nhiều so với những gì các nhà đầu tư nghĩ đấy.
## Tài sản Trung Quốc trở thành "quân bài chiến lược" xịn sò
Muốn đo lường tiềm lực thuốc sáng chế của một quốc gia, chỉ số xịn nhất không phải là số lượng bài báo khoa học hay số lượng đăng ký thử nghiệm lâm sàng, mà là định giá mà các hãng dược lớn trên thế giới sẵn sàng chi để mua "tài sản chiến lược" này.
Tháng 2/2026, Gilead của Mỹ đã trả cho Qinhuan Pharmaceutical (Trung Quốc) 80 triệu USD tiền đặt cọc để mua lại quyền khai thác toàn cầu đối với GH31, một hiện tượng tương tác di truyền nhắm mục tiêu enzym MAT2A đang trong giai đoạn lâm sàng.
Tổng giá trị tiềm năng của deal này lên tới 1,45 tỷ USD luôn á!
Và đây không phải trường hợp độc nhất vô nhị đâu nha. Chỉ một tháng trước đó, Pfizer đã trả trước 150 triệu USD cho một công ty con thuộc Shanghai Fosun để nắm giữ quyền khai thác toàn cầu đối với một chất đồng vận receptor GLP-1, với tổng giá trị cột mốc có thể lên tới 1,93 tỷ USD.
Hãng dược Đan Mạch Zealand cũng đạt được thỏa thuận hợp tác được coi là "bom tấn" với Công ty Áo Lộ Y dược của Trung Quốc về nền tảng thuốc phân tử nhỏ dùng đường uống nhắm vào lĩnh vực bệnh chuyển hóa, với khoản trả trước 30 triệu USD và tổng giá trị tiềm năng đạt 2,5 tỷ USD.
Những thương vụ này đã hé lộ một xu hướng rõ mười mươi: kỳ vọng của các tập đoàn dược phẩm sinh học đa quốc gia đối với "tài sản Trung Quốc" đã nâng cấp từ một lựa chọn "rẻ mà chất" thành một lựa chọn mang tính chiến lược cực kỳ quan trọng.
Sự thay đổi này thực chất bắt nguồn từ lợi thế về hiệu suất nghiên cứu và phát triển (R&D) thuốc sáng chế của Trung Quốc.
Từ khi được phê duyệt đăng ký thử nghiệm thuốc mới cho đến khi thử nghiệm chứng minh cơ chế (PoC) lâm sàng, các công ty dược phẩm sinh học Trung Quốc thường rút ngắn được từ 30% đến 40% thời gian so với các đối thủ Âu Mỹ, trong khi chi phí chỉ bằng 1/3 đến một nửa thôi. Đỉnh chưa?
Trên đường đua các sản phẩm dược phẩm sinh học đặc biệt như GLP-1, ADC, tài sản Trung Quốc đã trở thành must-have để các tập đoàn dược phẩm sinh học đa quốc gia bổ sung kho hàng của mình.
Mặt ngược lại của làn sóng "mua ồ ạt" từ các hãng dược lớn toàn cầu chính là sự cạnh tranh tại thị trường nội địa Trung Quốc ngày càng khốc liệt.
Doanh số bán hàng tại Trung Quốc năm 2025 của Semaglutide, sản phẩm cốt lõi của Novo Nordisk, đã sụt giảm 5%. Việc các đối thủ nội địa như Innovent Biologics, Sciwind Biosciences tham gia toàn diện chắc chắn sẽ đẩy cạnh tranh thị trường lên level khủng hơn nữa.
Sự leo thang cạnh tranh không chỉ giới hạn ở hormone GLP-1 đâu. Dưới sự thúc đẩy của cơ quan quản lý dược phẩm Trung Quốc, hệ thống chi trả cho thuốc sáng chế đang diễn ra những thay đổi mang tính cấu trúc.
Tháng 12/2025, Trung Quốc đã ban hành "Danh mục thuốc sáng chế cho bảo hiểm y tế thương mại" đầu tiên, đưa 19 loại thuốc sáng chế giá cao (bao gồm cả liệu pháp tế bào CAR-T) vào danh sách khuyến nghị, chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2026.
Ý nghĩa của sự đổi mới thể chế này nằm ở chỗ, bên cạnh Bảo hiểm Y tế Quốc gia của Trung Quốc được quyết định qua đàm phán giá cấp nhà nước, cơ chế này đã mở ra một kênh chi trả thứ hai cho các loại thuốc sáng chế định giá cao.
Đối với các sản phẩm tế bào CAR-T hay liệu pháp gen vốn có chi phí điều trị lên tới hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu Nhân dân tệ mỗi năm, sự xuất hiện của danh mục bảo hiểm thương mại có thể quyết định sự thành bại về thương mại hóa của chúng hơn bất kỳ một đột phá công nghệ nào.
Do đó, khi ngày càng nhiều sản phẩm của các công ty dược phẩm sinh học Trung Quốc tiến từ thử nghiệm lâm sàng đến nộp đơn xin cấp phép thương mại, và khi các rào cản bằng sáng chế của các hãng dược đa quốc gia dần tan rã tại thị trường Trung Quốc, cục diện cạnh tranh thuốc sáng chế tại quốc gia này chắc chắn sẽ chuyển từ thế trận vài người chơi sang cuộc đua tranh của nhiều thế lực.
Đồng thời, giá trị thặng dư từ "tài sản Trung Quốc" ở đầu nghiên cứu và phát triển (R&D) đang lan tỏa sang cả đầu chuỗi sản xuất nữa nè.
## "Cơ hội vàng" dưới bóng râm của chính trị
Lý do Mỹ hướng sức ép tăng giá thuốc và các sản phẩm công nghệ sinh học về phía châu Âu chứ không phải Trung Quốc, nguyên nhân cốt lõi là do "vị thế" của châu Âu.
Trong 15 năm qua, châu Âu đã đầu tư thiếu hụt nghiêm trọng trong lĩnh vực sinh học dược phẩm, và "Đạo luật Công nghệ sinh học" của họ phải mất tới 7 năm ròng rã từ lúc hình thành ý tưởng cho đến khi được ban hành.
Vì vậy, các doanh nghiệp dược phẩm Trung Quốc rất có thể sẽ đón nhận một cơ hội lớn chưa từng có trong lịch sử!
Thử thách thực sự mà thuốc sáng chế Trung Quốc phải đối mặt không nằm ở công nghệ hay vốn liếng, mà là liệu có thể xây dựng được một hệ thống định giá và chi trả tương xứng với vị thế đổi mới của chính mình để thuận lợi thực hiện cú "vượt bứt phá ngoạn mục" hay không.
Nếu như "Danh mục thuốc sáng chế cho bảo hiểm y tế thương mại" chỉ là bước khởi đầu, thì "Ý kiến về việc hoàn thiện cơ chế hình thành giá thuốc" của Trung Quốc được ban hành chính là tín hiệu từ cấp cao nhất, nâng cao đáng kể kỳ vọng đối với các tài sản sáng chế của quốc gia này.
Nhìn lại vòng xoáy câu chuyện toàn cầu của thuốc sáng chế Trung Quốc, một mạch tư duy rõ ràng đang hiện hữu: từ một "cường quốc thuốc nhượng quyền" trở thành "cường quốc xuất khẩu bản quyền (license-out)", rồi đến "bên tham gia quan trọng trong phát triển lâm sàng toàn cầu", Trung Quốc chỉ mất chưa đầy 10 năm. Impressive phết đúng không?
Nhưng những thay đổi của năm nay đã khiến độ phức tạp của câu chuyện này tăng lên đột biến.
Khi các hãng dược đa quốc gia coi tài sản Trung Quốc là cấu phần cốt lõi trong danh mục sản phẩm toàn cầu của họ, khi các công ty dược phẩm sinh học nội địa Trung Quốc đối đầu trực diện với các tập đoàn đa quốc gia trên các đường đua như GLP-1, ADC, ngành thuốc sáng chế Trung Quốc buộc phải trả lời một câu hỏi căn cốt:
Ngành dược phẩm sinh học Trung Quốc rốt cuộc muốn làm vai phụ xuất sắc nhất của ngành đổi mới toàn cầu, hay làm nhân vật chính trong kịch bản của chính mình?
Câu trả lời có lẽ ẩn giấu trong một chi tiết thú vị này.
Bà Marjorie Green, Trưởng bộ phận Phát triển lâm sàng toàn cầu ngành Ung thư học tại MSD, khi đánh giá về sac-TMT (một loại thuốc) từng đề cập: "Chúng tôi biết rằng chất ức chế topoisomerase sẽ có hiệu quả trong mỗi loại khối u được nghiên cứu. Và thông qua ADC (liệu pháp nhắm mục tiêu), bạn có thể giải phóng các dữ liệu hiệu quả hơn và nâng cao hiệu suất điều trị."
Điều đặc biệt của câu nói này không nằm ở bản thân công nghệ, mà là việc tập đoàn dược phẩm đa quốc gia Merck sẵn sàng đầu tư tới 15 thử nghiệm lâm sàng pha III toàn cầu cho một phân tử được cấp phép từ Trung Quốc.
Đây chính là giá trị cốt lõi của thuốc sáng chế Trung Quốc dưới các quy tắc mới. Không phải là chi phí thấp hơn, mà là dữ liệu lâm sàng chất lượng cao hơn và năng lực thực thi nghiên cứu và phát triển (R&D) hiệu quả hơn.
Khi giá trị này được chuỗi công nghiệp toàn cầu thực sự công nhận, "đường ra biển lớn" của thuốc sáng chế Trung Quốc sẽ không còn là một lối đi cần phải bị động chờ đợi để mở ra, mà là một cây cầu hướng ra thị trường toàn cầu do chính họ tự tay kiến tạo.
Nguồn: soha.vn